Prema procjeni organizacije Tax Justice Network, zemlje EU godišnje izgube 59,3 milijarde eura poreskih prihoda jer multinacionalne kompanije preusmjeravaju dobit preko državnih granica. Organizacija oko osam milijardi eura ovih gubitaka povezuje sa Ujedinjenim Kraljevstvom, njegovim prekomorskim teritorijama i krunskim zavisnim teritorijama, što predstavlja 13,6 odsto ukupnih gubitaka EU.

Ujedinjeno Kraljevstvo i ove jurisdikcije odgovorni su i za više od 30 odsto globalnog rizika od zloupotrebe sistema oporezivanja dobiti preduzeća, prema pokazateljima organizacije Corporate Tax Haven Index.

Do preusmjeravanja dobiti dolazi kada kompanije iskazuju profit u jurisdikcijama sa nižim poreskim stopama, umjesto u državama u kojima se odvija stvarna poslovna aktivnost. To se može ostvarivati kroz međukompanijske transakcije unutar iste poslovne grupe, poput plaćanja kamata ili autorskih naknada, čime se smanjuje oporeziva dobit u državama sa višim porezima.

Prema podacima OECD-a, većina ovakvih aranžmana nije nezakonita, mada postoje i oni koji krše zakon. Ipak, OECD upozorava da takve prakse narušavaju pravičnost poreskih sistema i da vlade širom svijeta zbog njih godišnje gube između 100 i 240 milijardi dolara (odnosno između 89 i 214 milijardi eura). To odgovara gubitku od četiri do deset odsto ukupnih globalnih prihoda od poreza na dobit preduzeća, piše Euronews.

Koje zemlje EU gube najviše poreskih prihoda?

Tax Justice Network objavio je svoju analizu istovremeno sa ažuriranjem indeksa Corporate Tax Haven Index, 5. novembra. Podaci o pojedinačnim državama odnose se na 2022. godinu, posljednju za koju su dostupni podaci, i obuhvataju gubitke povezane sa multinacionalnim kompanijama, a ne sa pojedincima.

Francuska se nalazi na prvom mjestu, sa procijenjenim gubitkom od 13,1 milijardu eura u 2022. godini, a slijedi Njemačka sa 11,8 milijardi eura. Ove dvije zemlje zajedno bilježe gubitak od 24,9 milijardi eura, što čini 42 odsto ukupnog gubitka EU.

Procijenjeni godišnji gubici od poreza veći su od četiri milijarde evra u Španiji (4,8 milijardi), Poljskoj (4,7 milijardi) i Belgiji (4,1 milijarda).

Gubici veći od tri milijarde evra zabilježeni su i u Italiji (3,6 milijardi), Holandiji (3,5 milijardi) i Luksemburgu (3,2 milijarde).

U Irskoj procijenjeni gubitak iznosi 2,2 milijarde evra, u Švedskoj 1,6 milijardi, a u Austriji 1,1 milijardu evra. U svim ostalim zemljama EU gubici su manji od milijardu evra.

Najmanje procijenjene poreske gubitke imaju Litvanija (59 miliona evra), Malta (61 milion), Letonija (68 miliona), Estonija (73 miliona) i Hrvatska (75 miliona). U svim ovim zemljama gubici su manji od 100 miliona evra.

Koliki dio poreskih gubitaka EU povezan je sa britanskim poreskim oazama?

Tax Justice Network navodi da je prvi put procijenjeno koliko svaka pojedinačna članica EU gubi zbog preusmjeravanja korporativne dobiti povezanog sa mrežom poreskih oaza Ujedinjenog Kraljevstva. Ukupan iznos tih gubitaka procijenjen je na oko osam milijardi evra.

Francuska i Njemačka bilježe najveće procijenjene gubitke povezane sa britanskom mrežom poreskih oaza.

U slučaju Francuske, ova mreža povezuje se sa gubitkom od 2,8 milijardi evra, što čini 21,3 odsto ukupnih procijenjenih gubitaka te zemlje zbog preusmjeravanja korporativne dobiti. To je najveći udio među svim članicama EU.

U Njemačkoj odgovarajući iznos iznosi 1,4 milijarde evra, odnosno 11,9 odsto ukupnih gubitaka.

Procijenjeni gubici povezani sa britanskom mrežom iznose 570 miliona evra u Luksemburgu, 475 miliona u Španiji, po 438 miliona u Poljskoj i Italiji, te 415 miliona evra u Belgiji.

Britanska mreža povezana sa trećinom globalnog rizika od zloupotrebe poreza na dobit preduzeća

Indeks Corporate Tax Haven Index rangira jurisdikcije prema riziku da njihovi poreski propisi i finansijske aktivnosti omogućavaju multinacionalnim kompanijama da smanje iznos poreza koji plaćaju u drugim državama. Indeks objedinjuje procjenu zakona i propisa sa obimom stranih direktnih investicija koje ulaze u pojedinačnu jurisdikciju i izlaze iz nje.

Četiri britanske jurisdikcije nalaze se među deset prvoplasiranih na ovom indeksu. Britanska Djevičanska Ostrva, Kajmanska Ostrva i Bermuda zauzimaju prva tri mjesta, dok je Džerzi na osmom mjestu.

Još dvije britanske jurisdikcije, Gernzi i Ostrvo Man, nalaze se među prvih 20, dok je samo Ujedinjeno Kraljevstvo na 19. mjestu.

Zajedno, Ujedinjeno Kraljevstvo i ovih šest jurisdikcija čine 31 odsto globalnog rizika od zloupotrebe poreza na dobit preduzeća, prema podacima ovog indeksa.

Indeks obuhvata i Gibraltar, Angvilu, Ostrva Turks i Kajkos, kao i Montserrat. Kada se uključe i ove četiri britanske prekomorske teritorije, zajednički udio raste na 33,3 odsto.

Krunске zavisne teritorije imaju sopstvene poreske propise, dok se o poreskoj politici u britanskim prekomorskim teritorijama uglavnom odlučuje na lokalnom nivou. Ujedinjeno Kraljevstvo zadržava ovlašćenja za intervenciju u tim teritorijama, iako se rijetko direktno miješa u njihova unutrašnja pitanja donošenjem zakona.

Redakcija Euronews Business obratila se britanskom Ministarstvu finansija (HM Treasury) sa zahtjevom za komentar povodom ovih nalaza.

I samo Ujedinjeno Kraljevstvo bilježi velike poreske gubitke

Tax Justice Network svrstava i samo Ujedinjeno Kraljevstvo među zemlje sa najvećim gubicima zbog preusmjeravanja korporativne dobiti.

Prema procjenama ove organizacije, Ujedinjeno Kraljevstvo godišnje gubi 12,8 milijardi funti (14,7 milijardi eura) jer multinacionalne kompanije preusmjeravaju dobit u poreske oaze širom svijeta. Riječ je o godišnjem prosjeku za period od 2018. do 2022. godine.

„Corporate Tax Haven Index i dalje ukazuje na nesrazmjerno veliku ulogu Ujedinjenog Kraljevstva u globalnom riziku od zloupotrebe poreza na dobit preduzeća. Ujedinjeno Kraljevstvo i EU mogli bi najviše da dobiju od promjena koje bi trebalo da donese Konvencija UN o oporezivanju, ali im se i dalje protive“, izjavila je Moran Harari, rukovoditeljka indeksa u organizaciji Tax Justice Network.

„Oni se i dalje drže odbačene i naučno neutemeljene zablude o takozvanoj ‘poreskoj konkurenciji’, ali naši današnji nalazi ponovo potvrđuju da takva praksa vodi ka trci prema dnu, u kojoj nema pobjednika“, dodala je ona.

Organizacija je takođe istakla da, uprkos višegodišnjim međunarodnim naporima da se zloupotrebe u oblasti korporativnog oporezivanja suzbiju kroz djelovanje OECD-a, mnoge države i dalje ne zahtijevaju od kompanija da objavljuju osnovne informacije koje su poreskim organima neophodne za otkrivanje takvih praksi.

Globalni gubici znatno su veći kada se uračunaju i bogati pojedinci

Kada se u obračun uključe i bogati pojedinci, procijenjeni poreski gubici postaju znatno veći.

Prema izvještaju State of Tax Justice 2024, globalni poreski gubici iznose 416 milijardi eura (492 milijarde dolara) godišnje.

Ova procjena obuhvata kako preusmjeravanje dobiti multinacionalnih kompanija, tako i utaju poreza povezanu sa neprijavljenim bogatstvom koje imućni pojedinci drže na inostranim računima i u ofšor jurisdikcijama.

Na kompanije otpada oko 71 odsto ukupnih globalnih poreskih gubitaka.