ADVERTISEMENT

Rođen je u Smiljanu, u Lici, koja se tada nalazila u sastavu Vojne granice Austrijskog carstva, na području današnje Hrvatske.

Otac Milutin Tesla bio je sveštenik Srpske crkve, odnosno Karlovačke mitropolije.

Majka Georgina, Đuka, takođe je bila iz svešteničke porodice, kćerka prote Nikole Mandića i Sofije, rođene Budisavljević. Bio je četvrto od petoro djece u porodici.

Djetinjstvo

Otac Milutin je prije Pravoslavne bogoslovije u Plaškom završio austrijsku vojnu školu. Kao sveštenik službovao je kod Gračaca, potom u Senju, gdje se teško živjelo jer je tamošnja srpska zajednica bila malobrojna. Zatim je dobio parohiju u Smiljanu, nedaleko od Gospića, u središtu Like, gdje je Nikola Tesla rođen 28. juna po julijanskom kalendaru, koji koristi Srpska crkva, odnosno 10. jula po gregorijanskom kalendaru.

Decenijama kasnije Tesla se sjećao bogate biblioteke koja je postojala u roditeljskoj kući. Otac Milutin se, osim svešteničke službe, bavio i publicistikom, a bio je saradnik pojedinih beogradskih i novosadskih listova, najčešće pod pseudonimom Rodoljub Pravičić.

Nikola Tesla školovao se, poslije rodnog Smiljana, u Gospiću i Rakovcu. Studirao je na Politehnici u Grazu, a kasnije je pokušao da nastavi studije u Pragu, ali ih nije priveo kraju. S jedne strane, vjerovatno je bio razočaran onim što je tadašnje visoko školstvo nudilo, a s druge su ga pratile materijalne teškoće. Stipendije na koje je računao nije dobio, a očeva smrt u aprilu 1879. dodatno je otežala situaciju. Ometala su ga, vjerovatno, i njegova široka, razuđena interesovanja. Sve vrijeme je, recimo, pomno pratio književnu produkciju, što ga nikada nije napustilo. Decenijama kasnije, desetak univerziteta dodijeliće mu počasna zvanja doktora nauka.

Radio je u Mariboru, Budimpešti, Parizu od 1882. godine, a potom u Strasbourgu, koji je tada bio u sastavu Njemačke. Odatle se 1884. godine preselio u Sjedinjene Američke Države.

Pošto je u Parizu radio za kompaniju Thomasa Edisona, čuvenog inovatora i uspješnog preduzetnika, vjerovao je da će u okviru Edisonove kompanije ostvariti zamisli koje su ga zaokupljale, odnosno inovacije koje je osmislio. U SAD je, uostalom, i doputovao sa Edisonovim preporukama.

Inovacije

Nije nepoznato da je ideju o polifaznoj električnoj energiji, svojoj ključnoj inovaciji, Tesla dobio još u Budimpešti.

U Njujorku je 1885. godine osnovao preduzeće Tesla Arc & Light Co., sa kojim će započeti realizaciju svojih inovacija.

Od 1887. do 1890. godine prijavio je svoje najpoznatije patente iz oblasti polifaznih naizmjeničnih struja, generatore i motore. Svoje pronalaske javnosti je najčešće predstavljao u Američkom institutu elektroinženjera.

U tom periodu Tesla je predstavio pronalaske obrtnog magnetnog polja, indukcionog motora, generatora i transformatora, fenomen elektromagnetne rezonance, kao i niz izuma na kojima će se temeljiti kasniji razvoj elektrotehnike.

Potom je došlo do ozbiljnog sukoba sa Edisonom. Američki inovator Thomas Alva Edison, koji je tada uživao ogroman ugled, prethodno je razvio mrežu zasnovanu na korišćenju jednosmjerne električne energije, u koju je uložio velika sredstva.

To je značilo da je Teslina inovacija zasnovana na upotrebi polifazne električne energije dovela u pitanje temelje Edisonove kompanije.

Iz te situacije Teslu je izvukao Westinghouse, koji mu je obezbijedio sredstva neophodna za realizaciju njegovih zamisli. Kompanija Westinghouse otkupila je prvih sedam Teslinih patenata iz oblasti polifaznih struja.

Od 1888. godine Tesla je sa stručnjacima kompanije Westinghouse u Pittsburghu radio na praktičnoj primjeni svojih patenata. Tokom tog perioda obavljene su pripreme za izgradnju prve hidroelektrane na Nijagarinim vodopadima po Teslinom polifaznom sistemu.

Elektrana je puštena u redovan rad 15. novembra 1896. godine i snabdijevala je grad Buffalo električnom energijom.

Kada se Westinghouse kasnije našao u finansijskim problemima, Tesla se odrekao procenta koji mu je pripadao prema ugovoru, čime je spasena kompanija njegovog dobrotvora. Sam Tesla zbog toga nikada nije uspio da se ozbiljnije materijalno okoristi svojim izumima.

Potom se posvetio istraživanjima visokih frekvencija, rendgenskih zraka i inovacijama koje će omogućiti razvoj radio-sistema, radio-tehnike, bežične telegrafije i radara, na čemu su u to vrijeme paralelno radili i drugi inovatori.

Vrhovni sud SAD će 1943. godine posthumno Tesli priznati patent 645.576, čime je potvrđeno da je bio pionir radio-tehnike, čime je okončan spor sa Marconijem.

Od 1899. godine uglavnom je živio i radio u laboratorijama u Colorado Springsu i Wardenclyffeu.

Tokom boravka u Evropi 1892. godine držao je predavanja u Londonu i Parizu, a zatim se uputio u Liku, gdje mu je majka bila na samrti. Prvih dana juna iste godine doputovao je u Srbiju, gdje mu je priređen svečan doček. U Beogradu ga je tada primio kralj Aleksandar Obrenović.

Čovjek koji je svojim izumima neizmjerno zadužio čovječanstvo ovaj svijet napustio je usamljen i siromašan, čemu je izvjesno doprinijela i činjenica da je doživljavan kao osobenjak, sa određenim fiksacijama, poput higijene ili pojedinih brojeva. Bio je dosljedan vegetarijanac. Posljednjih godina omiljeno društvo bili su mu golubovi. Glavni, ako ne i jedini prihod kojim je tada raspolagao bila je penzija koju mu je dodijelila Kraljevina Jugoslavija. Živio je u apartmanu 3327, na 33. spratu hotela New Yorker.

Umro je 7. januara 1943. godine u 22 časa i 30 minuta, prema zvaničnom nalazu, od srčane tromboze.

Po prethodno izraženoj želji ispraćen je kompozicijom Ave Maria Franza Schuberta i pjesmom Tamo daleko, uz violinsku pratnju Zlatka Balokovića. Njujorški gradonačelnik Fiorello La Guardia tada je rekao: „Ono što je stvorio veliko je i, kako vrijeme prolazi, postaće još veće.“

Nakon što je odlukom suda u SAD za jedinog nasljednika proglašen njegov sestrić Sava Kosanović, tada diplomata Jugoslavije, Teslina zaostavština, odnosno ono što je od nje ostalo, dopremljena je u Beograd pedesetih godina.

Mjerna jedinica magnetne indukcije nazvana je po njemu o stogodišnjici njegovog rođenja, 1956. godine.

Građa iz zaostavštine Nikole Tesle uvrštena je 2003. godine u UNESCO-ov registar Pamćenje svijeta.