ADVERTISEMENT

Dok fudbalske zvijezde stvaraju istorijske trenutke na terenu, istovremeno se obrću milijarde dolara.

Međutim, ne zarađuju svi jednako – turnir je donio i finansijske pobjednike i gubitnike, piše BBC.

FIFA

Iznos novca koji FIFA, svjetska fudbalska federacija, ostvaruje od Svjetskog prvenstva je astronomski. Rekordnih 7,6 milijardi dolara (5,6 milijardi funti) prihoda ostvareno je tokom Svjetskog prvenstva u Kataru 2022. godine, a očekuje se da će taj iznos biti premašen na prvenstvu koje se 2026. održava u SAD, Kanadi i Meksiku, posebno zbog proširenja turnira na 48 reprezentacija.

Marion Labur, viši strateg u Deutsche Bank Researchu, kaže da je FIFA „bez sumnje“ najveći finansijski dobitnik, s prihodima koji će tokom četvorogodišnjeg ciklusa dostići gotovo 13 milijardi dolara.

Prihodi FIFA dolaze od prodaje televizijskih prava, licenciranja, ugostiteljskih usluga, sponzorskih ugovora i prodaje ulaznica.

„FIFA je ušla i na sekundarno tržište kroz svoju zvaničnu platformu za preprodaju ulaznica, uzimajući proviziju od 15 odsto i od kupca i od prodavca“, dodaje Labur.

Sličan trend mogao bi da se nastavi i na narednim prvenstvima, jer FIFA razmatra proširenje turnira na čak 64 reprezentacije, što bi moglo uključiti i Kinu i Indiju – odnosno milijarde novih gledalaca.

Navijači

Iako su mnogi navijači ostvarili životni san prisustvujući Svjetskom prvenstvu, finansijski gledano ovaj turnir bio je izuzetno skup.

Visoke cijene ulaznica i kritike na račun FIFA-ine politike dinamičkog određivanja cijena, prema kojoj cijene rastu kada je potražnja velika, bile su među glavnim temama tokom prvenstva.

Čak je i američki predsjednik Donald Trump rekao da „ne bi platio“ kartu kada su ga pitali za moguću cijenu od 1.000 dolara za utakmicu otvaranja između SAD i Paragvaja.

Svjetsko prvenstvo 2026 (Izvor: AP Photo/Stew Milne)

Ulaznice za finale na stadionu MetLajf u Nex Jersey zvanično su koštale i do 32.970 dolara, dok su pojedine karte na tržištu preprodaje bile oglašene za više od dva miliona dolara.

Predsjednik FIFA Đani Infantino branio je cijene ulaznica, navodeći da su one uporedive s cijenama drugih velikih sportskih događaja u Sjedinjenim Američkim Državama.

Osim ulaznica, navijači su morali da izdvoje velike sume i za prevoz, smještaj i hranu.

Jedan od najzapaženijih primjera bilo je povećanje cijena karata kompanije New Jersey Transit. Povratna karta za tridesetominutnu vožnju do stadiona MetLajf tokom turnira koštala je 150 dolara, umjesto uobičajenih 12,90 dolara. Nakon burnih reakcija javnosti cijene su snižene, ali su ostale znatno više nego prije prvenstva.

Emiteri

Iako su emiteri platili ogromne iznose za prava prenosa Svjetskog prvenstva, velika gledanost i interesovanje oglašivača gotovo sigurno će im omogućiti značajnu zaradu od prodaje reklamnog prostora.

FIFA je za ovo Svjetsko prvenstvo uvela pauze za hidrataciju, potez za koji je Infantino tvrdio da je „isključivo sportska mjera“, bez dodatnog finansijskog interesa za krovnu fudbalsku organizaciju.

Ipak, devedeset sekundi koliko igrači provode uzimajući tečnost otvorilo je novu komercijalnu priliku za emitere i sponzore, posebno u SAD, gdje su sportski prenosi odavno prilagođeni reklamnim pauzama.

Fox Sports, koji je, prema navodima medija, platio oko 485 miliona dolara za prava prenosa u SAD, pauze za hidrataciju predstavio je kao segment „uz podršku sponzora“.

Prema procjenama stručnjaka, prosječna cijena reklamnog spota od 30 sekundi tokom Svjetskog prvenstva na Foxu iznosila je između 200.000 i 300.000 dolara. Tokom završnice turnira cijena je dostizala čak 750.000 dolara.

To znači da su samo reklame emitovane tokom pauza za hidrataciju mogle donijeti oko 250 miliona dolara prihoda u SAD, zbog čega mnogi vjeruju da će ova praksa ostati i na budućim prvenstvima.

„Pauze za hidrataciju predstavljaju čist reklamni prostor. Bio bih veoma iznenađen kada bi bile ukinute. Prošireni format turnira ostaje jer je širenje obima takmičenja postalo poslovni model FIFA“, kaže Labur iz Deutsche Bank Researcha.

Zvanični sponzori

Navijači u Velikoj Britaniji koji su utakmice pratili na BBC-ju ili ITV-u bili su pošteđeni reklama tokom pauza za hidrataciju. BBC ne emituje reklame, dok je ITV ograničen pravilima regulatora o maksimalnoj količini reklamnog sadržaja u toku jednog sata programa.

Zvanični sponzori Svjetskog prvenstva izdvajaju ogromne iznose kako bi njihove robne marke bile povezane s najvećim fudbalskim takmičenjem na svijetu, ali se takva ulaganja uglavnom isplate. Brendovi poput Adidasa i Coca-Cole bili su prisutni gotovo na svakom koraku.

Njemački proizvođač sportske opreme Adidas nastavio je tržišnu utakmicu sa svojim najvećim rivalom Nikeom, ulažući oko 50 miliona funti u kampanju „Legends of the Pitch“, u kojoj se pojavljuju Lamine Jamal, Džud Belingem i Lionel Mesi.

Istovremeno, pojedini brendovi koji nisu zvanični sponzori takođe su uspjeli da privuku pažnju. Jedan od primjera bio je logo kompanije Levi's ispred stadiona Levi's u San Francisku, koji je FIFA prekrila kako bi zaštitila prava svojih sponzora, čime je ta kompanija dobila dodatni publicitet.

David Bekam

Jedna od glavnih Adidasovih reklama prikazuje i digitalno rekonstruisanu verziju ser Davida Bekama, što je omogućila vještačka inteligencija.

Prvi britanski sportista koji je postao milijarder pojavio se u brojnim reklamnim kampanjama tokom turnira, od kompanije Home Depot do Bank of America, pa je bilo teško i zapamtiti koji brend zapravo predstavlja.

David Beckham (Izvor: AP Photo/Lynne Sladky)

Iako je profesionalnu karijeru završio prije više od decenije, Bekam je i dalje jedno od najprepoznatljivijih lica fudbala u Sjedinjenim Američkim Državama. Njegov klub Inter Majami, čiji je suvlasnik, procjenjuje se na oko 1,45 milijardi dolara i smatra se najvrednijom franšizom MLS-a.

Možda nikada nije osvojio Svjetsko prvenstvo kao igrač, ali je van terena nesumnjivo ostvario jednu od najvećih komercijalnih pobjeda.

Gradovi domaćini

Šesnaest gradova domaćina u SAD, Kanadi i Meksiku ugostilo je stotine hiljada navijača i turista, što je privremeno povećalo promet u hotelima, restoranima i drugim uslužnim djelatnostima.

Ipak, stručnjaci smatraju da su dugoročne ekonomske koristi znatno manje nego što se često predstavlja.

FIFA procjenjuje da će Svjetsko prvenstvo globalnoj ekonomiji donijeti oko 41 milijardu dolara, od čega bi čak 17 milijardi trebalo da pripadne američkoj ekonomiji, uz otvaranje oko 185.000 radnih mjesta, uglavnom u ugostiteljstvu i turizmu.

Svjetsko prvenstvo u fudbalu (Izvor: AP Photo/Julio Cortez)

Međutim, Aleksander Budžijer, saradnik na Univerzitetu Oksford i izvršni direktor kompanije Oxford Global Projects, smatra da se dugoročne koristi od organizacije velikih sportskih događaja uglavnom precjenjuju.

Prema njegovim riječima, gradovi domaćini često bilježe pad broja drugih turista, koji izbjegavaju gužve i visoke cijene tokom prvenstva.

Iako dolazi do privremenog rasta zaposlenosti, riječ je uglavnom o slabije plaćenim poslovima u ugostiteljstvu.

„To stvara radna mjesta, ali ne stvara bogatstvo“, kaže Budžijer.

Zvanični podaci pokazuju da je zaposlenost u američkim restoranima, barovima i pabovima porasla uoči turnira, ali je taj rast bio kratkotrajan.

Prema njegovom mišljenju, jedina trajna ekonomska korist od ovakvih događaja mogu biti veliki infrastrukturni i razvojni projekti, poput obnove londonskog Stratforda nakon Olimpijskih igara 2012. godine.

Pošto se na ovom Svjetskom prvenstvu uglavnom koriste postojeći stadioni, hoteli, trening-centri i saobraćajna infrastruktura, Budžijer smatra da neće biti značajnijih razvojnih efekata.

Hoteli

Očekivani rast potražnje za hotelskim smještajem nije se ostvario, a hotelska udruženja navode da je broj rezervacija u pojedinim gradovima domaćinima bio čak manji nego prethodne godine.

Udruženje hotela Britanske Kolumbije saopštilo je da su rezervacije tokom juna i jula bile znatno ispod očekivanja, uprkos činjenici da je Vankuver bio domaćin sedam utakmica.

Iz Udruženja ističu da ovakvi turniri ne znače četrdeset dana potpuno popunjenih hotela, već samo povećanu potražnju oko termina odigravanja utakmica.

Slično iskustvo imali su i američki hotelijeri.

Američko udruženje hotela i smještaja (AHLA) optužilo je FIFA da je rezervisala preveliki broj soba za vlastite potrebe, čime je stvorila privid velike potražnje. FIFA je odbacila te tvrdnje.

Marion Labur iz Deutsche Bank Researcha podsjeća da se slična situacija dogodila i tokom Svjetskog prvenstva u Francuskoj 1998. godine.

„Do aprila je 80 odsto američkih hotelijera prijavilo slabije rezervacije od prvobitnih očekivanja. Dvije trećine hotela u Njujorku imale su manje rezervacija nego što su predviđale, dok je u Sijetlu taj procenat bio gotovo 80 odsto. Mnogi su turnir opisali kao događaj koji nije ispunio očekivanja“, navela je Labur.

Kladionice

Svjetsko prvenstvo 2026. godine moglo bi postati najveći događaj u istoriji sportskog klađenja, sa procijenjenih 50 milijardi dolara uloženih u opklade – oko 500 miliona dolara po utakmici, prema podacima finansijske kompanije Macquarie, koja prati i industriju klađenja.

Smatra se da je glavni razlog tome proširenje turnira, odnosno povećanje broja reprezentacija, zbog čega će biti odigrano više od 100 utakmica, u poređenju sa 64 meča na Svjetskom prvenstvu 2022. godine.

Kompanija Flutter Entertainment, koja posjeduje brendove Paddy Power, Betfair i Sky Bet, prognozirala je da će ukupna vrijednost opklada biti dvostruko veća nego na prethodnom prvenstvu, zahvaljujući rastu tržišta u Sjedinjenim Američkim Državama i Brazilu.

Čed Bejnon, analitičar u kompaniji Macquarie, kaže da je klađenje uživo preuzelo primat nad tradicionalnim klađenjem prije početka utakmice.

„Sada je sve u tome da reagujete na ono što vidite na terenu i prilagođavate svoje procjene. Ranije je bilo: sjedite, gledate i čekate – morali ste da se kladite prije utakmice“, rekao je on.

Sportsko klađenje u SAD i dalje je relativno nova industrija. Do 2018. godine klađenje na sportske događaje bilo je legalno samo u Nevadi, saveznoj državi u kojoj se nalazi Las Vegas, ali je odluka Vrhovnog suda otvorila put mnogim drugim državama da ga legalizuju.

Ipak, u pojedinim državama ono je i dalje zabranjeno, uključujući Kaliforniju i Teksas. Na tim tržištima posljednjih godina bilježi se veliki rast takozvanih tržišta predviđanja – industrije vrijedne milijarde dolara, posebno popularne među mlađim muškarcima.

Ove platforme se uglavnom ne klasifikuju kao klasično kockanje, zbog čega korisnici mogu da ulažu novac u prognoze sportskih događaja čak i u državama gdje sportsko klađenje nije dozvoljeno.

Svjetsko prvenstvo 2026. pokazalo je da fudbal više nije samo sportsko takmičenje, već i ogroman globalni biznis.

Dok FIFA, emiteri, sponzori i kladionice ostvaruju ogromnu finansijsku korist, dio navijača i gradova domaćina suočava se s visokim troškovima i manjim ekonomskim efektima nego što se očekivalo.

Proširenje turnira donosi više utakmica, više publike i više prihoda, ali istovremeno otvara pitanja o dostupnosti za obične navijače i stvarnoj koristi za zajednice koje organizuju ovako velike događaje.