Skoro 4,5 odsto ukupnih prihoda u Evropi odlazi u ruke samo 0,1 odsto njene populacije, pokazuju najnoviji podaci platforme World Inequality Database. Ovi podaci ukazuju na značajne razlike između država, koje su prvenstveno uzrokovane specifičnostima poreskih sistema i razlikama u platama.
ADVERTISEMENT
Prema podacima za 2024. godinu, udio prihoda koji završava kod najbogatijih 0,1% varira od minimalnih 1,6% u Holandiji do čak 10,2% u Gruziji, među 35 posmatranih zemalja.
Unutar Evropske unije, Estonija bilježi najveći udio prihoda najbogatijih (8,3 odsto , a slijede je Bugarska (7,5 odsto) i Poljska (7 odsto). Među zemljama koje su obuhvaćene istraživanjem, Srbija i Turska se nalaze u gornjem dijelu liste sa udjelom većim od 6 odsto. Danska i Rumunija bilježe preko 5 odsto.
S druge strane, na dnu liste nalaze se zemlje sa najmanjom koncentracijom bogatstva u ovom sloju društva. To su Holandija (1,6 odsto), Kipar (2,2 odsto), dok Crna Gora, Slovenija i Belgija bilježe po 2,3 odsto. Albanija i Letonija prate ovaj trend sa 2,4 odsto. Bosne i Hercegovine nema na ovoj listi.
Politika i institucije kao ključni faktori
Dr Pawel Bukowski sa Londonskog univerzitetskog koledža (UCL) ističe za Euronews da ključnu ulogu u ovim razlikama igraju državne politike i institucije.
"Zemlje se razlikuju po obimu preraspodjele bogatstva, odnosno po tome koliko pokušavaju da utiču na prihode putem poreza i socijalne politike. Srednja i Istočna Evropa imaju relativno nizak nivo preraspodjele. Na primjer, u Poljskoj poreski sistem funkcioniše tako da bogati često plaćaju proporcionalno manje poreza nego siromašni", objašnjava Bukowski.
Četiri najveće evropske ekonomije pokazuju slične rezultate, gdje najbogatijih 0,1 odsto drži oko 5 odsto prihoda: Španija (5 odsto), Njemačka, Velika Britanija i Francuska (sve po 4,9 odsto). Grčka se nalazi na evropskom prosjeku od 4,5 odsto.
Zašto je na sjeveru Evrope jaz manji?
Dr Salvatore Morelli sa Univerziteta Roma Tre navodi da visoka koncentracija prihoda u određenim zemljama odražava stvarnu koncentraciju plata, poslovnih prihoda i vlasništva nad bogatstvom. Međutim, to može biti i posljedica razlika u penzionim sistemima, pravilima poreskog izvještavanja, pa čak i sive ekonomije.
"Istraživanja pokazuju da zemlje sa manjim razlikama u platama, snažnim kolektivnim pregovaranjem, nižom nezaposlenošću i razvijenim sistemima socijalne zaštite uspijevaju da ograniče jaz u prihodima prije oporezivanja", kaže Morelli.
On dodaje da to objašnjava zašto skandinavske i zapadnoevropske zemlje često imaju niže procente u poređenju sa ekonomijama koje su još uvijek u fazi tranzicije.
Podaci pokazuju zanimljiv istorijski trend. Godine 1940. najbogatijih 0,1 odsto Evropljana posjedovalo je 6,43 odsto ukupnog prihoda. Taj procenat je stalno opadao do početka 1980-ih, kada je dostigao istorijski minimum od 2,7 odsto. Nakon toga, ponovo je počeo da raste, približivši se nivou od 5 odsto prije svjetske finansijske krize 2007. godine. Od 2010. godine situacija je relativno stabilna, sa udjelom koji u 2024. godini iznosi 4,54 odsto.