ADVERTISEMENT

Informaciju je prvi objavio novinar Xavier Colas , nekadašnji dopisnik iz Rusije, u španskom listu „El Mundo“. Prema njegovim navodima, upozorenje vodi porijeklo od posjete direktora CIA-e Johna Ratcliffea Moskvi prošlog avgusta, a u izvještaju je opisan veoma konkretan scenario napada: dronovi bi bili lansirani sa trgovačkih brodova koji bi se predstavljali kao dio uobičajenog komercijalnog saobraćaja.

"Gerbera" – jeftino oružje koje je teško otkriti

Prema informacijama koje su, kako navodi „El Mundo“, prikupili anonimni izvori u Ministarstvu odbrane Litvanije, riječ je o dronu „Gerbera“, maloj ruskoj bespilotnoj letjelici dugoj nešto manje od dva metra i teškoj oko 18 kilograma. Može da pređe do 600 kilometara brzinom od približno 160 kilometara na čas.

Njegov ograničeni eksplozivni teret, između četiri i pet kilograma, nije namijenjen izazivanju masovnog razaranja, već prije svega simboličnom i destabilizujućem efektu: privremenom zatvaranju aerodroma, izazivanju požara ili demonstraciji da Moskva može da izvede napad duboko u Evropi, a da pritom ne mora da pređe nijednu kopnenu granicu.

Ovakav način djelovanja nije samo hipotetički scenario. Kremlj je već testirao lansiranje dronova sa pomorskih platformi. Švedska mornarička jedinica je, tako, u februaru ove godine detektovala dron koji je poletio sa ruskog obavještajnog broda u moreuzu Eresund. Tome treba dodati i slučaj napada dronovima na aerodrom u Lajpcigu u Njemačkoj, za koji je Berlin optužio ruske obavještajne službe, kao i incident od prije godinu dana, kada je 19 nenaoružanih dronova preletjelo poljski vazdušni prostor.

Zašto južna Evropa, a ne samo istočno krilo?

Logika Kremlja, prema analitičarima koje je konsultovao španski list, ne bi se zasnivala toliko na geografskoj blizini koliko na političkoj ranjivosti. Britanski stručnjak za rusku vojnu strategiju Keir Giles smatra da će Moskva tražiti „najslabiju tačku u Evropi“, pri čemu izričito navodi zemlje poput Španije, koje nemaju integrisane sisteme protivvazdušne odbrane prilagođene ovakvoj vrsti prijetnje.

Ova procjena direktno se nadovezuje na upozorenje koje je prije nekoliko mjeseci iznio generalni sekretar NATO-a Mark Rutte. On je rekao da bi ruskoj raketi do Madrida trebalo svega desetak minuta više nego do Varšave. Rute je time nastojao da ospori percepciju da se južna Evropa nalazi izvan „istočnog krila“ i samim tim izvan zone rizika koju predstavlja rat koji je Rusija pokrenula protiv Ukrajine 2022. godine, a koji predstavlja prijetnju cijelom kontinentu.

Zastrašivanje dronovima lansiranim iz Sredozemnog mora, sporije ali podjednako simbolično, uklapa se u istu poruku: geografska udaljenost više nije garancija bezbjednosti ni za jednu evropsku zemlju.

Španija, Francuska i Italija dijele još jedan faktor rizika koji se ističe u ovoj analizi: sve tri zemlje će 2027. godine održati izbore i imaju političke snage koje bi mogle pokušati da iskoriste društveni zamor izazvan višegodišnjim ratom u Ukrajini, uprkos javno iskazanoj želji Donalda Trumpa da sukob bude okončan prije zime. Prema navodima iz analize, vlada Vladimira Putina mogla bi pokušati da takvu situaciju iskoristi kroz akciju koja bi zahtijevala relativno mala sredstva, ali imala veliki medijski odjek, piše Euronews.

Italijanski ministar odbrane Guido Crosetto oglasio se na društvenoj mreži X i pozvao javnost da ne „doliva ulje na vatru“.

„Nikome ne koristi i potpuno je neutemeljeno jutrošnje upozorenje španskog lista o mogućim napadima ruskih brodova i dronova na Italiju, Španiju i Francusku. Već živimo u teškim i napetim vremenima i nikome ne koristi da doliva ulje na vatru“, napisao je Crosetto.

Sanchez, izdvajanja za odbranu i tenzije sa Vašingtonom

Izvještaj se pojavljuje u posebno osjetljivom trenutku za Španiju kada je riječ o bezbjednosti. Vlada Pedra Sancheza nerado povećava izdvajanja za odbranu do novog nivoa koji zahtijeva NATO, što je dovelo do otvorenih tenzija sa Donaldom Trumpom i gotovo potpunog narušavanja bilateralnih odnosa.

Jedan od posljednjih primjera zabilježen je tokom Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, kada je Sanchhez odbio da prisustvuje prijemu koji je Trump organizovao u Njujorku.

U takvom kontekstu, obavještajno upozorenje ove vrste dodatno povećava pritisak na vladu u Madridu. Nedovoljna ulaganja u sisteme protivvazdušne i protivraketne odbrane predstavljaju slabu tačku, upravo u trenutku kada raste percepcija direktne prijetnje španskoj teritoriji.

Ruska dijaspora i veze sa imovinom na Kosta del Solu

Debata o izloženosti Španije ruskim interesima ne odnosi se samo na vojnu oblast. Brojne novinarske istrage godinama ukazuju na prisustvo imovine povezane sa krugovima bliskim Kremlju duž andaluzijske obale.

Jedan od najpoznatijih slučajeva jeste slučaj Ljudmile Očeretne, nekada Ljudmile Putine, bivše supruge Vladimira Putina. Ona je zajedno sa svojim sadašnjim suprugom Arturom Očeretnim posjedovala dvije luksuzne kuće u kompleksu „Lomas del Rej“ u Marbelji, čija je ukupna vrijednost procijenjena na 2,2 miliona evra.

Tadašnji izvještaji već su ukazivali na potrebu za hitnom prodajom te imovine zbog straha da bi se Očeretna mogla naći na listi sankcionisanih osoba Evropske unije, nakon što ju je Velika Britanija već sankcionisala.

Kasnije novinarske istrage nastavile su da prate mrežu kompanija i fondacija povezanih sa Očeretnim i njegovim poslovnim krugom, čime je ostalo otvoreno pitanje stvarnog obima ruskih ekonomskih interesa, direktnih ili indirektnih, na teritoriji Španije.

Međutim, nema novije javne potvrde da je ta imovina zaista prodata, niti postoje pouzdane javno dostupne informacije o trenutnom statusu boravka Očeretne na Kosta del Solu.

Prijetnja koju Evropa više ne može posmatrati kao udaljenu

Izvještaj na koji se poziva „El Mundo“ podsjeća da Moskva već mjesecima djeluje „ispod praga rata“, kombinujući izolovane akte sabotaže sa testiranjem reakcija evropskih zemalja, poput incidenata zabilježenih u Poljskoj i Njemačkoj.

Novina je, prema navodima CIA-e, mogućnost da se ovaj obrazac eskalacije proširi i na Sredozemlje, čime bi bio narušen osjećaj udaljenosti koji je godinama, barem u kolektivnoj svijesti, pružao svojevrsnu zaštitu zemljama poput Španije.

Kako je to sažeo Rutte, u današnjoj Evropi razlika od deset minuta više nije dovoljna da razdvoji bezbjednu zemlju od one koja se nalazi pod rizikom.