Posljednji put kada su dva najveća španska sindikata zajednički pozvala na generalni štrajk, u novembru 2012. godine, zemlja se nalazila usred krize obilježene mjerama štednje.

Četrnaest godina kasnije, španski radnici ponovo će pokušati da zaustave zemlju.

Ovoga puta njihovi zahtjevi odnose se na osnovne životne potrebe i gotovo su isti u Madridu, Parizu, Briselu i Rimu: pristupačne stanarine, plate koje prate rast cijena i javne usluge koje funkcionišu.

Dvadesetčetvoročasovni štrajk, koji su za srijedu najavili sindikati Comisiones Obreras (CCOO) i Unión General de Trabajadores (UGT), održava se 18 dana prije vanrednih parlamentarnih izbora u Španiji, zakazanih za 29. novembar.

Španija nije jedina zemlja u kojoj su najavljeni protesti i obustave rada, piše Euronews.

Francuska je 5. novembra imala nacionalni dan štrajkova i protesta zbog troškova života. Italijanski sindikat CGIL najavio je generalni štrajk za 20. novembar, dok su belgijski sindikati zaprijetili obustavom rada tokom sedmice koja počinje 23. novembra.

I prethodna godina bila je izuzetna.

Preliminarni podaci Evropskog instituta za sindikalna istraživanja (ETUI), istraživačkog centra sa sjedištem u Briselu, pokazuju da je 2025. godina bila godina sa najviše štrajkova u Evropskoj uniji od 1991. godine.

Postavlja se pitanje koje ekonomije zbog toga trpe najveće gubitke.

Njemačka bi platila najveću cijenu

Najjednostavniji način za poređenje troškova štrajkova među državama jeste primjena iste računice na svaku ekonomiju.

Godišnja ekonomska proizvodnja jedne zemlje, mjerena bruto domaćim proizvodom (BDP), dijeli se sa 365 kako bi se dobila vrijednost dnevne proizvodnje. Zatim se pretpostavlja da petina zaposlenih obustavlja rad i da se zbog toga gubi približno petina dnevne ekonomske proizvodnje.

Prema toj računici, Njemačka, kao najveća evropska ekonomija, za samo jedan dan štrajka izgubila bi oko 2,5 milijardi evra, pokazuju podaci Eurostata o BDP-u za 2025. godinu.

Francuska je na drugom mjestu sa gubitkom od oko 1,6 milijardi evra, a slijedi Italija sa približno 1,2 milijarde evra.

Španija bi izgubila oko 930 miliona evra. Njena ekonomija je prošle godine ostvarila BDP od 1,69 biliona evra, što znači da dnevna proizvodnja vrijedi oko 4,6 milijardi evra.

Manje ekonomije imale bi i manje gubitke. Štrajk istog obima Belgiju bi koštao oko 350 miliona evra, a Portugal oko 170 miliona evra.

Riječ je o okvirnoj procjeni. Štrajkovi se rijetko ravnomjerno odražavaju na sve privredne sektore. Najviše pogađaju saobraćaj, škole i javne službe, dok mnoge fabrike i kancelarije nastavljaju sa radom.

Zašto se najveći dio gubitaka nikada ne ostvari

Podaci nacionalnih statističkih institucija pokazuju znatno blažu sliku od procjena troškova koje se objavljuju prije svakog štrajka.

Francuska je najbolji primjer jer su tamošnji statističari više puta mjerili ekonomske posljedice obustave rada.

Banque de France procijenila je da su štrajkovi protiv penzione reforme, održani u martu i aprilu 2023. godine, smanjili privredni rast Francuske za oko 0,1 procentni poen u prvom kvartalu te godine.

Međutim, u drugom kvartalu zabilježen je oporavak od približno 0,1 procentni poen. Drugim riječima, najveći dio izgubljene ekonomske aktivnosti nadoknađen je u roku od tri mjeseca.

Banque de France navela je da su ovi podaci u skladu sa procjenama francuskog zavoda za statistiku INSEE, prema kojima su društveni protesti u proljeće 2018. godine smanjili BDP za oko 0,1 procentni poen.

Razlog je jednostavan: štrajk nije poput požara koji uništi robu ili proizvodne kapacitete. Teret se i dalje može prevesti, bolnički pregled zakazati za drugi termin, a fabrika naredne sedmice može organizovati dodatnu smjenu kako bi nadoknadila izgubljenu proizvodnju.

Ipak, dio gubitaka je trajan i direktno pogađa određene kategorije.

Radnici koji štrajkuju gube dnevnicu, država ostaje bez poreza na ekonomsku aktivnost koja nije ostvarena, dok avio-kompanije i hoteli ne mogu nadoknaditi otkazani let ili nepopunjenu hotelsku sobu.

Belgija pokazuje da je najveći rizik učestalo ponavljanje štrajkova

Belgija je primjer zemlje u kojoj štrajkovi prestaju biti pojedinačni događaji i postaju učestala pojava.

Prema podacima ETUI, Belgija je tokom 2025. godine zbog štrajkova izgubila 1.354.845 radnih dana, odnosno 313 radnih dana na svakih 1.000 zaposlenih. Time je oboren prethodni rekord od 299 dana, zabilježen 1993. godine.

Razlika u odnosu na susjedne zemlje je velika.

U Holandiji su 23 štrajka tokom 2025. godine odnijela gotovo 60.000 radnih dana, pokazuju podaci tamošnjeg zavoda za statistiku Statistics Netherlands (CBS).

U Njemačkoj je, prema procjenama Instituta za ekonomska i društvena istraživanja (WSI), tokom prošle godine izgubljeno oko 645.000 radnih dana. To je ispod dugoročnog prosjeka, iako je njemačka ekonomija gotovo sedam puta veća od belgijske.

Upravo to je ono što pojedinačne procjene troškova štrajkova ne obuhvataju. Posljedice jednodnevnog štrajka mogu se relativno brzo nadoknaditi, ali štrajkovi koji se ponavljaju svakog mjeseca ostavljaju dugotrajnije posljedice na ekonomiju.

Potrošnja električne energije prva će pokazati koliko je ljudi stupilo u štrajk

Španija ima neuobičajen način mjerenja odziva radnika na štrajk – prati potrošnju električne energije.

Tokom generalnog štrajka u novembru 2012. godine, Ministarstvo unutrašnjih poslova saopštilo je da je potražnja za električnom energijom u ranim jutarnjim časovima bila 11,4 odsto manja od uobičajene za to doba dana, pozivajući se na podatke operatera elektroenergetske mreže Red Eléctrica.

Tokom štrajka u martu iste godine, pad potrošnje u istom periodu iznosio je 15,4 odsto.

Podaci elektroenergetske mreže vjerovatno će i ovog puta pružiti prvu procjenu odziva radnika na štrajk, prije nego što sindikati i vlada objave svoje podatke, koji se obično znatno razlikuju.

Situacija u avio-saobraćaju i dalje je neizvjesna. Do ponedjeljka vlada još nije objavila minimalni obim avio-saobraćaja koji će morati biti održan tokom štrajka, iako su pozivom na obustavu rada obuhvaćeni i zaposleni na aerodromima i u avio-kompanijama.

Investitori za sada ne reaguju

Finansijska tržišta za sada ne pokazuju posebnu zabrinutost zbog najavljenog štrajka.

Španski berzanski indeks IBEX 35 zaključio je trgovanje u ponedjeljak na 19.742,5 poena, što je rast od 14,1 odsto od početka godine i oko tri odsto ispod istorijskog maksimuma od 20.356,5 poena.

Kompanije koje bi mogle biti najviše pogođene jednodnevnim štrajkom ostvarile su još bolje rezultate.

Akcije kompanije Meliá Hotels International, jednog od najvećih hotelskih lanaca u Španiji, porasle su od početka godine za 38 odsto. Aena, kompanija koja upravlja većinom španskih aerodroma, zabilježila je rast od 21 odsto.

Za investitore je jednodnevni štrajk poput oluje koja na jedan dan odloži letove. Belgija, međutim, pokazuje i drugu mogućnost – da štrajkovi postanu toliko česti da predstavljaju trajnu karakteristiku ekonomskog života.

Kada je riječ o Španiji, cijena najavljenog štrajka u srijedu mjeriće se izgubljenim radnim satima. Da li će širi talas protesta donijeti neke promjene, biće jasnije nakon glasanja na parlamentarnim izborima 29. novembra.