Komitet za borbu protiv mučenja (CPT) Savjeta Evrope je u izvještaju za Bosnu i Hercegovinu izrazio zabrinutost zbog ozbiljnih navoda o policijskom zlostavljanju i nehumanim i ponižavajućim uslovima u domovima za socijalnu zaštitu i Federaciji Bosne i Hercegovine i u Republici Srpskoj.
ADVERTISEMENT
Članovi Komiteta za borbu protiv mučenja su bili u posjeti Bih od 2. do 13. septembra 2024. godine, a primarni cilj je bio je ispitati postupanje s osobama uhapšenim i pritvorenim od strane različitih policijskih agencija na državnom, entitetskom i kantonalnom nivou, kao i s osuđenim i pritvorenim osobama koje se nalaze u brojnim zatvorskim ustanovama pod jurisdikcijom državnog i entitetskih ministarstava pravde. Takođe je ispitana situacija u tri ustanove socijalne zaštite u oba entiteta, zajedno sa situacijom uhapšenih stranih državljana prema državnom imigracijskom zakonu.
“CPT je ponovo primio brojne navode o fizičkom zlostavljanju pritvorenih osoba od strane policijskih službenika u oba entiteta. Navodno zlostavljanje se uglavnom sastojalo od šamara, udaraca šakama, nogama, udaraca palicama i iz cijevi pištolja ili jurišnih pušaka u različite dijelove tijela. Zlostavljanje su prvenstveno vršili pripadnici specijalnih interventnih jedinica Specijalne interventne policije Kantona Sarajevo i Tuzla, Žandarmerije i Antiterorističke jedinice Policije Republike Srpske (SAJ)”, navodi se u izvještaju koji je objavljen danas.
Komitet je zaključio da osobe, koje su uhapšene od strane ovih agencija za provođenje zakona, izložene riziku od fizičkog zlostavljanja i pretrpljenja teških povreda, posebno one osobe uhapšene tokom operacija protiv droge i drugih operacija protiv organizovanog kriminala.
“U tom smislu, ministarstva unutrašnjih poslova na entitetskom i kantonalnom nivou trebala bi izdati jasnu izjavu o nultoj toleranciji prema mučenju i zlostavljanju pritvorenih osoba, obezbijediti ciljanu obuku o tehnikama manuelne kontrole, posebno za pripadnike specijalnih interventnih policijskih jedinica, uvesti audio-vizuelno snimanje svih policijskih intervjua i bolje regulisati upotrebu sile i nezavisnu procjenu njene proporcionalnosti”, piše u izvještaju.
Što se tiče situacije u zatvorskim ustanovama, CPT priznaje trend smanjenja broja zatvorenika u tri zatvorska sistema na državnom i entitetskom nivou, kao i kontinuirane napore za renoviranje zatvorskog kompleksa.
“CPT poziva na prekid prakse smještaja zatvorenika u tapecirane ćelije s luđačkim košuljama u Zatvoru u Zenici. Takođe napominje da su uslovi u pritvorskom dijelu Zatvora u Tuzli i dalje ispod standarda, posebno u pogledu prenatrpanosti, neadekvatne ventilacije, lošeg održavanja i higijene, te prisustva štetočina. U vezi sa pružanjem zdravstvene zaštite zatvorenicima, Komitet kritikuje neadekvatno prisustvo i nedovoljan broj osoblja u Zatvoru u Tuzli”, navodi se.
Što se tiče ženskih zatvora , CPT “još jednom kritikuje de facto produženu segregaciju kojoj su izložene pritvorenice zbog fragmentacije zatvorskog sistema”. Druge preporuke uključuju uvođenje posebnog medicinskog pregleda za zatvorenice, s ciljem identifikacije ranjivosti kao što su potrebe za mentalnom zdravstvenom zaštitom, seksualno zlostavljanje i drugi oblici nasilja zasnovanog na polu prije njihovog ulaska u zatvor.
Uslovi života u domovima za socijalnu zaštitu izuzetno loši
CPT se bavio i situacijom u domovima za socijalnu zaštitu, primjećujući da su u tri posjećena doma uslovi života bili izuzetno loši i često su nedostajali osnovni uslovi održavanja, čišćenja i higijene.
“Najgora situacija je uočena u Paviljonima IV i V u Višegradu, gdje su materijalni uslovi bili užasni, sa oronulim objektima, polomljenim vratima i namještajem, te užasnom higijenom. Mnoge loše uređene sobe imale su sveprisutni smrad urina i fekalija, a neki stanovnici su ležali u prljavoj posteljini prekrivenoj urinom ili izmetom, dok drugima nisu bili obezbijeđeni jastuci ili posteljina. Neki stanovnici su pronađeni potpuno goli. Po mišljenju CPT-a, uslovi života stanara u ove dvije jedinice mogu predstavljati nehumano i ponižavajuće postupanje. Moraju se preduzeti hitne mjere za poboljšanje uslova života, uključujući redovno održavanje i čišćenje”, navodi se u izvještaju.
CPT navodi da uslovi su bili izuzetno loši i za strane državljane pritvorene u prostorijama za zadržavanje i sanitarnom aneksu unutar montažnog kontejnera koji se nalazi u blizini piste u Ograničenoj zoni aerodroma Sarajevo.
“Majka sa djecom, uključujući i malu djecu, bila je pritvorena tri dana unutar zaključanog kontejnera bez ikakvih ponuđenih aktivnosti ili čak pristupa vježbanju na otvorenom. Od vlasti BiH zatraženo je da zamijene kontejner odgovarajućim objektom za zadržavanje opremljenim da obezbijedi adekvatne uslove pritvora osobama kojima je odbijen ulazak u zemlju”, kažu dalje.
Dodaju da su uslovi bili loši u Imigracijskom pritvorskom centru Lukavica, a pema njihovim navodima, nekoliko osoba je iznijelo vjerodostojne tvrdnje o tome da je osoblje obezbjeđenja fizički zlostavljalo, odnosno, teško premlaćtilo pritvorenog stranog državljanina sa teškim mentalnim poremećajem.
Vlasti Bosne i Hercegovine izložile su svoj odgovor na preporuke CPT-a, fokusirajući se posebno na napredak kao što je obuka policijskih službenika o sprječavanju zlostavljanja pritvorenika i stvaranje efikasnijih sistema za prijavljivanje i istragu navoda o nedoličnom ponašanju policije.
Što se tiče uslova u pritvorskim objektima i policijskim stanicama, u odgovoru vlasti BiH se navodi da nadležna ministarstva unutrašnjih poslova planiraju da obezbijede potrebna sredstva za stvaranje adekvatnih i humanijih uslova, uključujući poboljšanu ventilaciju, osvetljenje i pristup osnovnim sanitarnim potrebama.
“Pored toga, sprovode se procjene kako bi se utvrdila izvodljivost redovnog praćenja pritvorskih jedinica i uklanjanja svih elemenata koji bi mogli dovesti do nehumanog ili ponižavajućeg postupanja”, navodi se u odgovoru.