ADVERTISEMENT

Tokom narednih mjeseci evropske vlade intenziviraće pregovore o finansiranju dugoročnog budžeta EU za period od 2028. do 2034. godine. U fokusu su novi izvori prihoda, takozvana "vlastita sredstva", koja bi trebalo da smanje oslanjanje Unije na doprinose država članica.

Rasprava o vlastitim sredstvima nije nova. Tokom prethodnih pregovora o višegodišnjem budžetu, svih 27 država članica nije uspjelo da postigne dogovor ni o jednom novom izvoru prihoda. Zbog toga je budžet na kraju finansiran nacionalnim doprinosima, pri čemu je svaka država izdvajala 1,13 odsto svog bruto nacionalnog dohotka.

Međutim, s obzirom na ambiciozne planove EU da značajno poveća ulaganja u strateške sektore poput vještačke inteligencije i odbrane, uz istovremeno očuvanje finansiranja poljoprivrede i ribarstva, sve je jasnije da će Uniji biti potrebni sopstveni prihodi koji će se prikupljati i trošiti koordinisano, umjesto kroz 27 odvojenih nacionalnih budžeta.

Zbog toga evropske vlade pokušavaju da pronađu nove izvore novca. Ipak, dogovor o uvođenju novih poreza nije jednostavan, a nijedan od prijedloga koji su trenutno na stolu ne odgovara svim državama. Članice će morati da pronađu kompromis i naprave ustupke kako bi svih 27 vlada bilo zadovoljno – ili barem podjednako nezadovoljno.

Najveći problem jeste činjenica da nijedna vlada ne želi građanima da predstavi nove poreze. Upravo je to, kako anonimno navode evropske diplomate za Euronews, glavno pitanje: kako objasniti javnosti potrebu za novim evropskim nametima?

Porezi uvedeni na nivou Evropske unije često se doživljavaju kao mjere koje dolaze „odozgo“, zbog čega lako postaju politički osjetljiva tema. Mogu biti jedno od ključnih pitanja predizbornih kampanja, pa čak i uticati na opstanak pojedinih vlada.

Pojedine zemlje već sada zauzimaju veoma čvrst stav. Švedska se, na primjer, protivi bilo kakvom obliku novih vlastitih prihoda EU, smatrajući da bi finansijski teret nesrazmjerno pao na najbogatije članice.

Istovremeno, svaki novi porez na nivou EU suočiće se i sa ozbiljnim tehničkim izazovima. U mnogim slučajevima bilo bi neophodno uskladiti poreske propise svih država članica, a novi sistemi morali bi biti uspostavljeni u vrlo kratkom roku kako bi već od 2028. godine mogli da pune evropski budžet.

U nastavku Euronews analizira prijedloge koji su trenutno u igri. Analiza se zasniva na razgovorima sa evropskim zvaničnicima i diplomatama, kao i na dokumentima u koje je redakcija imala uvid.

Mehanizam za prekogranično prilagođavanje emisija ugljenika (CBAM)

Šta treba znati?

CBAM je osmišljen kao dopuna Sistemu trgovanja emisijama (ETS). Njime se na uvoz određenih proizvoda sa visokim emisijama ugljenika – poput čelika, aluminijuma, cementa, đubriva, električne energije i vodonika – primjenjuje ista cijena ugljenika kao i na proizvode proizvedene u EU. Cilj je spriječiti premještanje proizvodnje u zemlje sa blažim ekološkim pravilima i obezbijediti ravnopravnu tržišnu utakmicu.

Prednosti: Većina država članica podržava CBAM. Među najglasnijim zagovornicima su Finska, Austrija, Portugal i Poljska, dok podršku pruža i Francuska.

Nedostaci: Kao i ETS, CBAM ne uvodi novi porez, već postojeće prihode preusmjerava u budžet EU. Osim toga, očekivani prihodi nisu naročito veliki.

Šanse za usvajanje: ★★★★★

Procijenjeni prihod: 1,4 milijarde evra godišnje.

Naknada za obradu malih pošiljki

Šta treba znati?

Evropska komisija predložila je uvođenje naknade za obradu jeftinih pošiljki koje u EU stižu iz trećih zemalja, prije svega sa kineskih platformi poput Sheina i Temua. Cilj je pokrivanje rastućih troškova carinskih službi koje obrađuju milijarde malih paketa.

Od 1. jula EU privremeno naplaćuje paušalnu taksu od tri evra na pošiljke vrijednosti do 150 evra. Ta mjera važiće do sprovođenja poreske reforme i uspostavljanja nove Evropske poreske uprave sa sjedištem u francuskom Lilu.

Prednosti: Prijedlog se uklapa u nastojanja EU da uravnoteži trgovinske odnose sa Kinom i odgovori na priliv jeftine robe koja često ne ispunjava evropske standarde bezbjednosti ili krši propise o zaštiti intelektualne svojine.

Nedostaci: Još nije jasno koliko bi ova naknada donijela prihoda. Mogla bi obeshrabriti kupovinu jeftinih proizvoda, dok bi internet platforme vjerovatno odgovorile otvaranjem dodatnih skladišta unutar EU.

Šanse za usvajanje: ★★★★☆

Procijenjeni prihod: Zvanična procjena ne postoji.

Porez na onlajn klađenje

Šta treba znati?

Evropska komisija prati dva trenda – ubrzani prelazak kockanja na internet i rast ilegalnih aktivnosti. Podataka o tržištu nema dovoljno, pa bi uvođenje ovakvog poreza moglo potrajati.

Prednosti: Novi porez mogao bi pomoći u suzbijanju maloljetničkog kockanja, ilegalnog klađenja i organizovanog kriminala. Istovremeno bi povećao prihode zemalja u kojima je registrovan veliki broj platformi za onlajn klađenje, prije svega Malte.

Nedostaci: Malta se odlučno protivi ovom prijedlogu, što predstavlja ozbiljnu prepreku jer se budžet EU usvaja jednoglasno. Osim toga, postavlja se pitanje različitog tretmana onlajn i tradicionalnog kockanja.

Šanse za usvajanje: ★★★★☆

Procijenjeni prihod: 1,9 milijardi evra godišnje.

Veće akcize na duvanske proizvode

Šta treba znati?

Visina buduće akcize još nije definisana, jer države članice pregovaraju o izmjenama Direktive o oporezivanju duvana.

Prednosti: Mogle bi donijeti značajne prihode i dodatno smanjiti potrošnju duvana, posebno među građanima sa nižim primanjima, uz pozitivan efekat na javno zdravlje.

Nedostaci: Protive im se prije svega Bugarska, Češka, Luksemburg i Slovenija. Postoje bojazni da bi više akcize podstakle crno tržište i ugrozile radna mjesta, dok se vodi rasprava i o tome da li elektronske cigarete treba oporezovati jednako kao klasične.

Šanse za usvajanje: ★★★★☆

Procijenjeni prihod: 11,2 milijarde evra godišnje.

CORE – doprinos velikih kompanija

Šta treba znati?

CORE predviđa godišnji paušalni doprinos velikih kompanija koje posluju na tržištu EU i ostvaruju godišnji promet veći od 100 miliona evra.

Prednosti: Oporezivanje velikih, naročito američkih i kineskih kompanija, politički je prihvatljivije od novih poreza za građane. Zvaničnici EU navode da bi iznos koji bi kompanije plaćale često bio manji od bonusa njihovih izvršnih direktora.

Nedostaci: Ideja izaziva snažan ideološki otpor, jer se smatra da nije u skladu sa politikom jačanja konkurentnosti. Njemačka, Danska, Luksemburg i Holandija protive se takvom porezu, upozoravajući da bi mogao predstavljati opasan presedan.

Šanse za usvajanje: ★★★☆☆

Procijenjeni prihod: 6,8 milijardi evra godišnje.

Naknada na neprikupljeni elektronski otpad

Šta treba znati?

Komisija predlaže doprinos od dva evra po kilogramu neprikupljenog elektronskog otpada, uz godišnje usklađivanje sa inflacijom.

Prednosti: Podstakla bi reciklažu elektronskog otpada i doprinijela većoj nezavisnosti Evrope kada je riječ o kritičnim sirovinama.

Nedostaci: Doprinos bi plaćale države članice na osnovu podataka koje same dostavljaju Eurostatu, što bi moglo podstaći prikazivanje manjih količina otpada od stvarnih.

Šanse za usvajanje: ★★★☆☆

Procijenjeni prihod: 15 milijardi evra godišnje.

Prihodi od Sistema trgovanja emisijama (ETS)

Šta treba znati?

ETS funkcioniše od 2005. godine i zasniva se na ograničavanju emisija gasova sa efektom staklene bašte, uz trgovinu dozvolama za zagađenje.

Prednosti: Evropska komisija predlaže da se dio prihoda od ETS-a usmjeri direktno u budžet EU. Prihodi se koriste za finansiranje zelene tranzicije.

Nedostaci: Poljska se oštro protivi prijedlogu, kao i Estonija, Slovenija i Bugarska, koje smatraju da bi dodatno opteretio privrede srednje i istočne Evrope.

Šanse za usvajanje: ★★☆☆☆

Procijenjeni prihod: 9,6 milijardi evra godišnje.

Digitalni porez

Šta treba znati?

Evropski parlament zagovara uvođenje poreza na digitalne usluge, po uzoru na modele koji već postoje u Francuskoj, Španiji i Italiji.

Prednosti: Zemlje koje već imaju takav porez mogle bi podržati njegovo uvođenje na nivou EU. Najveći teret pao bi na velike tehnološke kompanije koje trenutno plaćaju relativno niske poreze u Evropi.

Nedostaci: Sjedinjene Američke Države upozorile su da bi mogle odgovoriti kontramjerama. Protiv prijedloga je i Irska, gdje evropska sjedišta imaju brojne svjetske tehnološke kompanije.

Šanse za usvajanje: ★★☆☆☆

Procijenjeni prihod: Pet milijardi evra godišnje.

Porez na kripto-imovinu

Šta treba znati?

Iako bi politička podrška mogla postojati, sprovođenje poreza na kriptovalute i sprečavanje izbjegavanja plaćanja predstavljali bi ozbiljan izazov.

Prednosti: Kriptovalute su pod sve većim regulatornim pritiskom zbog povezanosti sa pranjem novca, crnim tržištem i drugim nezakonitim aktivnostima. Postoji politička volja za strožim nadzorom ovog sektora.

Nedostaci: Riječ je o najteže ostvarivom prijedlogu. Tržište kriptovaluta izrazito je nestabilno i decentralizovano, što otežava kontrolu i naplatu poreza. Iako pojedine države već oporezuju kapitalnu dobit ostvarenu trgovanjem kriptovalutama, veliki broj korisnika takve prihode uopšte ne prijavljuje.

Šanse za usvajanje: ★☆☆☆☆

Procijenjeni prihod: Između tri i četiri milijarde evra godišnje kroz porez na transakcije, odnosno od jedne do 2,4 milijarde evra kroz porez na kapitalnu dobit.