ADVERTISEMENT

Visoka predstavnica Evropske unije za spoljne poslove i bezbjednosnu politiku Kaja Kallas pretrpjela je novi politički poraz nakon što su države članice odbacile njenu posljednju inicijativu za formiranje ekspertske grupe koja bi se bavila evropskom odbranom.

Sve se to dešava u trenutku kada je njena diplomatska služba, Evropska služba za spoljno djelovanje (EEAS), pod sve većim pritiskom da se reformiše, piše Euronews.

EEAS je u nedjelju, u posljednjem trenutku, otkazao pokretanje nove grupe visokog nivoa, čiji je zadatak bio da pripremi izvještaj o tome kako ojačati odbrambene kapacitete EU identifikovanjem strateških nedostataka u investicijama.

Kallas, koja je i potpredsjednica Evropske komisije, inicijativu je najavila samo nekoliko dana ranije, rekavši da je cilj „okupiti neke od najbriljantnijih umova iz oblasti bezbjednosti i odbrane kako bi ponudili zaista nekonvencionalna rješenja“.

“Odlučili smo da ne nastavimo sa ovom inicijativom“, rekao je za Euronews jedan zvaničnik EU, koji je želio da ostane anoniman. „Neke države članice smatrale su da ovo u ovom trenutku nije pravi put.“

Ovaj slučaj pokazuje kako Kallas ponekad pokušava da progura inicijative bez potrebne političke podrške, i to u trenutku kada su joj upravo države članice — posebno manje zemlje — najvažniji oslonac za očuvanje značaja EEAS-a, piše Euronews.

Diplomatski pogrešan korak

Italija je predvodila protivljenje inicijativi i odlučno joj se usprotivila nakon što je u ekspertsku grupu uključena osoba koju Rim smatra velikim političkim protivnikom ministra odbrane Guida Crosetta.

Prema italijanskoj novinskoj agenciji ANSA, riječ je o Roberti Pinotti, koja je ranije bila ministarka odbrane u vladama lijevog centra Mattea Renzija i Paola Gentilonija — političkim suparnicima sadašnje italijanske vlade.

Francuska i još nekoliko zemalja takođe su se usprotivile formiranju grupe, naglašavajući da o toj inicijativi nije razgovarano na ministarskom nivou i da je većinu evropskih vlada zatekla nespremne.

Pritisak je na kraju bio toliko snažan da je EEAS morao da otkaže inicijativu.

U Evropskoj službi za spoljno djelovanje smatrali su da, s obzirom na to da je riječ o ekspertskom i savjetodavnom tijelu, nije bilo neophodno da svaka država bude zastupljena. Bivši politički i vojni zvaničnici smatrani su logičnim izborom za članstvo.

Ipak, inicijativa se našla na udaru sa više strana: zemlje koje su bile zastupljene protivile su se odabranim imenima, dok su one koje su izostavljene negodovale jer nisu dobile mjesto za stolom.

Troje zvaničnika EU, koji su zbog osjetljivosti teme željeli da ostanu anonimni, opisali su način na koji je inicijativa vođena kao „loše upravljanje“, „nesrećan potez“ i, najgrublje, kao „potpuni promašaj“. Njihove ocjene odražavaju široko nezadovoljstvo načinom na koji je cijeli slučaj vođen.

Osjećaj hitnosti

U EEAS-u smatraju da EU mora ubrzati pripreme u oblasti odbrane ili rizikuje da bude zatečena nespremna. Međutim, čini se da neke države članice više oklijevaju nego što nude nove ideje.

Namjera je bila da se stvori osjećaj hitnosti, ubrzaju napori na popunjavanju evropskih odbrambenih kapaciteta i definiše jasan pravac uoči Minhenske bezbjednosne konferencije u februaru, dok se američka administracija priprema za reviziju svog vojnog prisustva do kraja godine.

„Svi se slažu da je tema hitna, ali čitava organizacija i način na koji je sve izvedeno bili su pomalo nesrećni“, rekao je jedan evropski diplomata.

Istovremeno, EEAS se često kritikuje zbog nedovoljne efikasnosti. To je u svojevrsnoj suprotnosti sa argumentom da evropske prijestonice moraju biti stalno konsultovane — čak i kada je riječ o izboru stručnjaka za jedno savjetodavno tijelo.

„Kao bivša premijerka, ona potcjenjuje koliko države članice žele da budu konsultovane o pitanjima spoljne politike“, rekao je drugi diplomata, dodajući da ovaj slučaj pokazuje koliko su neke zemlje osjetljive kada je riječ o proceduri.

Ironično je što se upravo u trenutku kada Kallas sve više osporavaju Brisel i druge ključne evropske prijestonice dogodio propust u konsultacijama sa državama koje su njena glavna politička baza.

Pritisak za reformu

Šefica evropske diplomatije već se više puta sukobljavala sa predsjednicom Evropske komisije Ursulom von der Leyen oko pitanja ko zapravo vodi spoljnu politiku EU.

Von der Leyen je promovisala ono što je nazvala „geopolitičkom Komisijom“ i povremeno nastojala da ojača vlastitu ulogu u međunarodnim pitanjima, pri čemu su odnosi sa Izraelom postali jedna od ključnih tačaka sukoba.

Ovaj lični i institucionalni sukob sve se više prepliće sa ponovljenim pozivima na reformu načina na koji EU kreira spoljnu politiku, piše Euronews.

Najnoviji francusko-njemački prijedlog predviđa mogućnost da EEAS bude stavljen pod okrilje Evropske komisije, uz istovremeno proširenje njegovih nadležnosti.

Nakon neformalnog sastanka ministara spoljnih poslova EU u Irskoj prošle sedmice, Kallas je odbacila tu ideju, tvrdeći da postoji široka podrška sadašnjem institucionalnom modelu, iako se svi slažu da bi on mogao bolje da funkcioniše.

„Problem koji je pomenulo mnogo država članica jeste to što bi, ako sve prebacimo u Komisiju, posebno male države članice izgubile kontrolu nad spoljnom politikom“, rekla je Kallas.

„Države članice jasno su stavile do znanja da ne žele da izgube volan kada je riječ o spoljnoj politici.“

Skepticizam malih država

Pojednostavljivanje spoljnopolitičkog djelovanja EU i centralizacija odlučivanja u okviru Evropske komisije značili bi da bi samo najveće države članice mogle suštinski da utiču na odluke koje se donose u Briselu.

Uloga Kallas upravo je osmišljena imajući u vidu tu dvojnost. Ona je istovremeno potpredsjednica Evropske komisije i visoka predstavnica EU, koja djeluje u skladu sa političkim smjernicama država članica. Time se svakoj državi obezbjeđuje mjesto za stolom.

Međutim, dok male države članice trenutno upravo štite institucionalnu ulogu Kallas od potpunog potčinjavanja Komisiji, njen posljednji propust uspio je da razljuti upravo taj dio članstva.

„Države članice žele da EEAS vide kao službu koja radi za njih, a ne kao instituciju koja ima sopstvenu volju i pokreće inicijative o kojima prethodno nije razgovarano“, rekao je za Euronews treći evropski diplomata iz male države koja je skeptična prema reformi.

On je govorio pod uslovom anonimnosti.

Ovo nije prvi put da se činilo da Kallas pokušava da djeluje bez neophodne političke podrške država članica.

Prošle godine predložila je paket vojne pomoći Ukrajini vrijedan 40 milijardi evra, ali su ga lideri EU odbacili.

Niz diplomatskih gafova

Kallas nije nepoznata po diplomatskim gafovima.

U maju je rekla da su Sjedinjene Američke Države evakuisale svoju ambasadu u Kijevu zbog upozorenja na neposredni ruski napad. Vašington je potom osporio tu tvrdnju.

Istog mjeseca izazvala je nove kritike nakon što je u jednom obraćanju djelovala kao da poredi Kinu sa bolešću.

U junu je izraelski ministar spoljnih poslova Gideon Sa’ar prekinuo kontakte sa njom nakon medijskih izvještaja da je u privatnom razgovoru navodno uporedila Izrael sa Južnom Afrikom iz perioda aparthejda. Taj potez izazvao je podijeljene reakcije među liderima EU.

Visoka predstavnica našla se pod lupom i zbog insistiranja da se zamrznuta ruska imovina iskoristi za finansiranje Ukrajine, kao i zbog zategnutih odnosa sa američkom administracijom.

Međutim, dok velike države članice i sve centralizovanija Evropska komisija dovode u pitanje sadašnji institucionalni model, svaki novi potez koji bi mogao dodatno da udalji države članice mogao bi imati ozbiljne posljedice po Kallas i instituciju koju predvodi.

„U cjelini gledano, postoji nezadovoljstvo načinom na koji potpredsjednica Kallas rješava ovakva pitanja“, rekao je četvrti evropski diplomata.