Milioni ljudi širom svijeta danas usmjeravaju pogled ka nebu u nadi da će prisustvovati jednom od najimpresivnijih prirodnih fenomena – potpunom pomračenju Sunca, koje će na svom putu preko Evrope nakratko pretvoriti dan u noć.
ADVERTISEMENT
Mjesec će najprije zakloniti Sunce na krajnjem sjeveru Rusije, u udaljenim arktičkim predelima, ostavljajući vidljiv samo svjetlucavi prsten njegove spoljašnje atmosfere, odnosno korone. Njegova sijenka potom će preći preko delova Grenlanda i Islanda, prenosi Euronews.
Najveće uzbuđenje vlada u Španiji, gdje su turisti preplavili inače mirna sela kako bi posmatrali ovaj rijedak prirodni fenomen. Uska zona potpune pomračenosti proteže se preko Iberijskog poluostrva, od sjeverne obale Atlantika do Sredozemnog mora na jugu.
Kopnena Evropa nije doživjela potpuno pomračenje Sunca punih 20 godina, dok je u Španiji posljednje takvo pomračenje bilo prije više od jednog vijeka.
Rejkjavik takođe ima poseban razlog za interesovanje – glavni grad Islanda nije vidio potpuno pomračenje Sunca još od 1433. godine.
Posebne naočare za posmatranje Sunca traže se širom Evrope, jer će delimično pomračenje biti vidljivo za milione ljudi u većem dijelu kontinenta, kao i u Kanadi, na sjeveru Sjedinjenih Američkih Država i sjeverozapadu Afrike.
Potpuno pomračenje, međutim, biće vidljivo samo sa nekoliko lokacija:
Rejkjavik, Island – oko 17.48 po lokalnom vremenu
Leon, Španija – oko 20.28
Saragosa, Španija – oko 20.29
Valensija, Španija – oko 20.32
Fenomen koji traje svega nekoliko minuta.
Pomračenja su kroz istoriju izazivala divljenje, strah i poštovanje, jer djeluje kao da nakratko mijenjaju uobičajeni tok prirode.
Kada se Sunce i Mjesec nađu u gotovo savršenom poravnanju, njihovo usklađivanje stvara sjenku, odnosno „umbra“, koja izaziva neobičan sumrak. Temperatura tada opada, sjenke dobijaju neobične uglove, a neke životinje mogu da se umire ili čak odu na spavanje.
Ipak, potpuna tama traje veoma kratko. U dijelovima Rusije i Grenlanda potpuno pomračenje trajaće manje od dva i po minuta.
Za posmatrače u Španiji fenomen će trajati kraće od dva minuta, neposredno prije zalaska Sunca.
Djelimično pomračenje, koje nastaje dok Mjesec počinje i završava prelazak preko Sunčevog diska i postepeno zaklanja njegovu svjetlost, trajaće oko sat i 45 minuta.
Događaj uživo prenosi NASA i Evropska svemirska agencija, pružajući naučnicima rijetku priliku da proučavaju Sunčevu atmosferu i njene spoljne slojeve. Naučnici će pokušati da saznaju više o Sunčevom vjetru i magnetnom polju naše zvijezde.
Oblaci najveći neprijatelj posmatrača
Vremenski uslovi, posebno oblaci, predstavljaju najveći problem za ljubitelje pomračenja. Prognozirana kiša mogla bi da pokvari spektakl u oblasti Vestfjorda na sjeverozapadu Islanda.
Naučnik i astronom Saevar Helgi Bragason rekao je da osjeća „i uzbuđenje i slomljeno srce“ zbog nepovoljne vremenske prognoze.
„Gotovo kao da sam nekoga izgubio“, rekao je on za AFP u Rejkjaviku.
Ipak, nada se da će se oblaci razići makar nakratko i omogućiti mu da iz svog doma vidi ono što je opisao kao „najkraću, najiznenadniju, najljepšu, najjedinstveniju i, nadam se, najnezaboravniju i najljepšu noć našeg života“.
U Španiji se ne očekuju takvi problemi. Prognozirano je vedro vrijeme, mada postoje zabrinutosti zbog visokih temperatura koje će prelaziti 35 stepeni Celzijusa, kao i zbog i dalje prisutnog rizika od šumskih požara.
"Eklipsa manija" zahvatila Španiju
Pomračenje je izazvalo pravu „eklipsa maniju“ u Španiji. Vlada procijenjuje da bi više od 446.000 dodatnih turista moglo da donese ekonomsku korist od oko 347 miliona evra.
Britanski astrofizičar i popularizator nauke Graham Jones objasnio je da je posebnost Španije u tome što će se putanja potpune pomračenosti protezati preko velikog dijela zemlje.
„Putanja potpune pomračenosti veoma je uska. Široka je svega nekoliko stotina kilometara. To je ono što je posebno u Španiji – putanja potpune pomračenosti zaista prelazi preko španskog poluostrva“, rekao je Jones za AFP.
Ljubitelji pomračenja neće dugo čekati na novi spektakl. Još jedno potpuno pomračenje preći će preko južne Španije i sjeverne Afrike u avgustu 2027. godine.
Godinu dana kasnije, 2028, Iberijsko poluostrvo očekuje prstenasto pomračenje Sunca. Tada Mjesec neće biti dovoljno velik da u potpunosti zakloni Sunce, pa će oko njega ostati karakterističan svijetli „prsten vatre“.
Pomračenje Sunca moguće gledati bezbjedno i uz pomoć predmeta iz domaćinstva
Pošto većina porudžbina putem interneta neće stići na vrijeme, zalihe u prodavnicama su pri kraju, a možda je i kasno za kupovinu specijalnih naočara za posmatranje pomračenja Sunca, ovaj nebeski fenomen moguće je posmatrati i uz pomoć nekoliko predmeta iz domaćinstva, poput kartona, papira, cjediljke ili kartonske kutije, piše danas BBC.
Stručnjaci upozoravaju da u Sunce ne smije da se gleda direktno bez specijalizovanih naočara za posmatranje pomračenja i da ne treba pokušavati da se zamijene običnim naočarima za sunce ili tamnim zaštitnim naočarima.
Prema britanskom Kraljevskom astronomskom društvu, takve naočare često ne pružaju dovoljnu zaštitu od ultraljubičastog zračenja pri direktnom gledanju u Sunce, zbog čega može da dođe do ozbiljnog oštećenja vida.
Astronomsko društvo preporučuje izradu jednostavnog projektora sa rupicom.
Potrebno je napraviti malu rupu na komadu kartona, što se može učiniti vrhom hemijske olovke. Karton treba držati u jednoj, a prazan list papira u drugoj ruci, okrenuti leđima prema Suncu. Zatim treba namjestiti karton i papir tako da se na papiru pojavi slika Sunca.
Na ovaj način projektor prikazuje umanjenu sliku Sunca i sjenku koja se na njemu pojavljuje tokom pomračenja.
I kuhinjska cjediljka može da posluži za postizanje sličnog efekta.
Oftalmolog Dejvid Džons kaže da je to njegov omiljeni način za posmatranje pomračenja.
"Ako držite cjediljku prema Suncu i gledate u suprotnom smjeru, štiteći oči, možete dobiti ne samo jednu sliku Sunca, već stotinu odjednom", rekao je on.
Za izradu projektora može da posluži i prazna kutija od žitarica. Princip je sličan projektoru sa kartonom, ali bi slika trebalo da bude jasnija. Kartonska kutija blokira okolnu sunčevu svjetlost i propušta samo svjetlost koja dolazi iz pravca Sunca. Potrebno je isjeći komad papira koji odgovara dnu kutije, otvoriti kutiju i pričvrstiti papir za njeno dno. On će služiti kao ekran na kojem će se vidjeti pomračenje. Zatim treba zatvoriti kutiju i zalijepiti je trakom. Na jednoj polovini gornje strane treba napraviti mali otvor kroz koji se može vidjeti papir na dnu kutije, dok se na drugoj polovini pravi još jedan otvor iste veličine.
Preko njega se stavlja dovoljno veliki komad aluminijumske folije, koji se pričvršćuje trakom, a zatim se iglom ili čiodom napravi rupica na sredini folije. Okrenuti leđima prema Suncu, kroz otvor na kutiji treba gledati jednim okom. Kada se rupica na foliji poravna sa Suncem, na papiru na dnu kutije trebalo bi da se pojavi njegova slika, na kojoj će se vidjeti i pomračenje.