ADVERTISEMENT

Stereotip kaže da južni Evropljani žive iznad svojih mogućnosti, dok sjeverni Evropljani više štede.

Najnoviji podaci govore sasvim drugačiju priču.

Najzaduženija domaćinstva u Evropskoj uniji nalaze se na bogatom sjeveru, a ne u južnim ekonomijama koje se obično smatraju krhkim na kontinentu.

Prema podacima Evrostata objavljenim ovog mjeseca, dug domaćinstava u EU je 2025. godine iznosio 49,4 odsto BDP-a, a u evrozoni 50,7 odsto. Oba pokazatelja opadala su svake godine od 2020, kada su bila iznad 60 odsto.

Šta mjeri dug domaćinstava kao udio u BDP-u?

Dug domaćinstava obuhvata obaveze kao što su hipoteke, potrošački krediti i druga zaduživanja domaćinstava.

Izražavanje tog duga kao procenta bruto domaćeg proizvoda (BDP) omogućava ekonomistima da uporede zemlje različitih veličina povezujući privatno zaduživanje sa ukupnim proizvodom privrede.

Ovaj indikator ne pokazuje koliko svako domaćinstvo pojedinačno duguje.

Umjesto toga, pruža široku sliku o tome koliko je sektor domaćinstava zadužen u odnosu na nacionalni dohodak, navodi Euronews.

Vrijednost od 50 odsto znači da zaduženje domaćinstava iznosi polovinu svega što zemlja proizvede za godinu dana.

Zašto je važan dug domaćinstava?

Visok dug domaćinstava nije nužno problem sam po sebi.

Zemlje sa razvijenim hipotekarnim tržištima, visokim nivoom vlasništva nad kućama finansiranim zaduživanjem ili sofisticiranim finansijskim sistemima često pokazuju povišene koeficijente zaduženosti.

Međutim, prekomjerna zaduženost domaćinstava može pojačati ekonomske padove.

Evropska komisija označava 55 odsto BDP-a kao nivo iznad kojeg zaduženost domaćinstava počinje da predstavlja makroekonomski rizik, jer je privatni dug, a ne javni dug, ono što je istorijski gledano dovodilo ekonomije u kreditne krize.

Velika finansijska kriza iz 2008. godine počela je u bilansima stanja domaćinstava, a ne u bilansima vlada.

Paradoks

Možda najviše iznenađuje otkriće o podjeli između sjevera i juga Evrope.

Sedam zemalja EU ima dug domaćinstava koji prelazi 55 odsto BDP-a, a svaka od njih nalazi se u sjevernoj ili zapadnoj Evropi.

Nasuprot tome, južna Evropa, koja je u prošlosti bila povezana sa krizama državnog duga, ima relativno skromno zaduženje domaćinstava.

Italijanska domaćinstva duguju ekvivalent od samo 35,9 odsto BDP-a, u poređenju sa 38,0 odsto u Grčkoj i 42,9 odsto u Španiji, što sve tri zemlje stavlja znatno ispod prosjeka EU.

Iako se vlade u južnoj Evropi nalaze među najzaduženijima na kontinentu, domaćinstva tamo imaju tendenciju da budu daleko konzervativniji zajmoprimci od svojih sjevernih kolega.

Novac, euro (Izvor: Pixabay)

Lista 10 zemalja sa najvećom zaduženošću domaćinstava

10. Njemačka: 49,0 odsto. Najveća evropska ekonomija blizu je prosjeka EU uprkos svom bogatstvu. Jedan od razloga je neobično niska stopa vlasništva nad kućama u Njemačkoj – samo 46,7 odsto u 2022. godini, među najnižima u Evropi. Veliko tržište iznajmljivanja, relativno pristupačne kirije i odsustvo poreskih olakšica na kamate na hipoteke istorijski su smanjivali potrebu domaćinstava da uzimaju velike hipotekarne kredite.

9. Portugal: 53,9 odsto. Dug domaćinstava dostigao je oko 171 milijardu evra do kraja 2025. godine, što je povećanje od 8,6 odsto u odnosu na prethodnu godinu, uglavnom zahvaljujući hipotekarnom kreditiranju usljed jednog od najbržih rasta cijena kuća u EU. Izloženost je važna jer više od 90 odsto portugalskih hipoteka ima promjenljive ili mješovite kamatne stope vezane za Euribor, što domaćinstva čini posebno osjetljivim na promjene kamatnih stopa Evropske centralne banke.

8. Kipar: 54,2 odsto. Centralna banka Kipra navodi da je koeficijent zaduženosti domaćinstava opao za oko 62 odsto od decembra 2016. Oko 34 odsto duga domaćinstava i dalje se sastoji od naslijeđenih problematičnih kredita koje drže kompanije za otkup kredita i koji se postepeno rješavaju.

7. Belgija: 56,4 odsto. Oko 43,1 odsto belgijskih domaćinstava posjeduje svoj dom sa hipotekom, što je daleko iznad prosjeka EU od 24,3 odsto, a većina kredita ima fiksnu kamatnu stopu. Nacionalna banka Belgije zabilježila je rast hipotekarnih kredita u 2025. godini, sa novim kreditima koji su porasli na 40,7 milijardi evra sa 31,7 milijardi evra godinu ranije.

6. Francuska: 59,5 odsto. Francuske hipoteke pretežno imaju fiksnu kamatnu stopu – za razliku od Portugala ili Španije, zaduživanje sa promjenljivom kamatnom stopom je neuobičajeno, a kreditiranje je strogo ograničeno: zajmoprimci uglavnom ne mogu da izdvoje više od oko jedne trećine neto prihoda na otplatu duga, ispod gornje granice koju Banka Francuske utvrđuje svakog mjeseca.

5. Luksemburg: 60,5 odsto. Teret je koncentrisan. Hipoteke čine 90 odsto duga domaćinstava, ali skoro polovina luksemburških domaćinstava nema nikakav dug, a srednja neto vrijednost imovine iznosila je 676.000 evra u 2023. godini.

4. Finska: 62,9 odsto. Zaduženost je gotovo u potpunosti povezana sa stanovanjem, uz finsku specifičnost. Stambeni krediti čine oko 63 odsto duga domaćinstava, a zajedno sa kreditima stambenih kompanija – dugom koji preuzima zgrada, a koji kupci nasljeđuju – njihov kombinovani udio iznosi oko 75 odsto. Banka Finske više puta je upozoravala na sve veću upotrebu ovih kredita i podvrgla ih strožoj regulaciji kako bi zaduženost domaćinstava bila pod kontrolom.

3. Švedska: 82,3 odsto. Švedska ostaje jedna od evropskih ekonomija koje najviše zavise od hipotekarnih kredita. Hipoteke sa promjenljivom kamatnom stopom dominiraju tržištem, ostavljajući domaćinstva veoma izloženim promjenama kamatnih stopa – ranjivost koja je posebno došla do izražaja tokom ciklusa zaoštravanja monetarne politike Evropske centralne banke.

2. Danska: 84,1 odsto. Nacionalna banka Danske i Evropska komisija dugo ukazuju na visok bruto dug kao signal opasnosti, uz napomenu da je on u velikoj mjeri nadoknađen veoma značajnom penzionom štednjom i nekretninama. Dug domaćinstava kao udio u raspoloživom dohotku, oko 177 odsto u 2024. godini, i dalje je među najvišima u EU.

1. Holandija: 93,5 odsto. Najzaduženija domaćinstva u Evropi – namjerno. Holandska centralna banka navodi da je hipotekarni dug u toj zemlji toliko visok „zato što vlada čini pozajmljivanje novca za kupovinu kuće privlačnim“ – poreske olakšice na kamate na hipoteke, zajedno sa pravilima koja kupcima omogućavaju da podignu kredit u visini pune vrijednosti nekretnine, dok je u drugim zemljama ograničenje uglavnom 90 odsto ili manje. To je nadoknađeno veoma velikom penzionom imovinom i visokim nivoom finansijskog bogatstva domaćinstava.