Lideri evropskih država i institucija okupljaju se u Briselu na drugom Samitu o proširenju, koji se održava u ključnom trenutku za budućnost Evropske unije i zemalja koje teže članstvu. Dok Crna Gora napredak usporavaju bilateralni sporovi, Albaniju potresaju protesti, a Moldavija i Ukrajina bilježe neujednačen napredak, evropski planovi mogli bi dodatno produbiti jaz između kandidata koji su najbliži članstvu i onih čiji je evropski put već godinama u zastoju.
ADVERTISEMENT
Na samitu učestvuju lideri Ukrajine, Albanije, Moldavije, Gruzije, Sjeverne Makedonije, Jermenije i Hrvatske, kao i predstavnici evropskih institucija.
Među učesnicima drugog izdanja Samita o proširenju u Briselu su premijer Ukrajine Serhij Korecki, premijer Gruzije Irakli Kobahidze i predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta.
Deset godina nakon referenduma o Bregzitu, Evropska unija nastoji da novi zamah politike proširenja pretvori u konkretne rezultate. Brisel zato precizira korake koje najnaprednije zemlje kandidati još moraju da ispune kako bi završile proces pristupanja.
Ipak, očekuje se da će mape puta Evropske komisije za takozvane predvodnike u procesu proširenja – Crnu Goru, Albaniju, Moldaviju i Ukrajinu – otvoriti pitanje sve većeg jaza u odnosu na zemlje čiji je evropski put godinama usporen, poput Sjeverne Makedonije i Gruzije.
Crna Gora je najbliža završnici pregovora, ali njen napredak opterećuju bilateralna pitanja sa Hrvatskom, čiji korijeni sežu u složeno nasljeđe jugoslovenskih ratova devedesetih godina prošlog vijeka.
Evropska komisija nedavno je predložila institucionalne mehanizme zaštite za nove članice, o kojima se trenutno razgovara u kontekstu pristupnog ugovora Crne Gore. Upravo bi taj ugovor trebalo da posluži kao model za budući pristup Evropske unije prema novim članicama.
Albanija, koja se uglavnom smatra drugom najbližom članstvu, suočila se sa velikim protestima zbog pripremnih radova za izgradnju luksuznog turističkog kompleksa na zaštićenom području. Projekat je povezan sa Džaredom Kušnerom, zetom američkog predsjednika Donalda Trampa.
Moldavija, s druge strane, bilježi toliko brz napredak da je Evropska komisija morala da preraspodijeli sopstvene resurse kako bi pratila tempo Kišinjeva. Ta zemlja je blizu zatvaranja jednog pregovaračkog poglavlja koje je tek nedavno otvorila.
Ukrajina je, nakon promjene vlasti u Mađarskoj, konačno ostvarila formalni napredak u procesu pristupanja. Očekuje se da bi do kraja godine mogla da otvori sve pregovaračke klastere. Ipak, poljoprivreda bi mogla postati jedno od najosjetljivijih pitanja u pregovorima.
Na Zapadnom Balkanu, Srbija, kao najveća država regiona, nedavno je dobila novu vladu, što je u Briselu probudilo nadu u resetovanje odnosa sa Evropskom unijom i novi zamah politike proširenja.
Međutim, ostatak regiona, uključujući Sjevernu Makedoniju, Bosnu i Hercegovinu i Kosovo*, suočava se sa zastojem u procesu evropskih integracija. Istovremeno, ove zemlje praktično gube pristup dijelu regionalnih fondova Evropske unije, koji se sve više usmjeravaju prema državama koje brže napreduju na evropskom putu.
Na Kavkazu je proces pristupanja Gruzije Evropskoj uniji praktično zaustavljen zbog nazadovanja u oblasti demokratije i diplomatskog zaokreta prema Rusiji. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos prošlog mjeseca opisala je Gruziju kao „zemlju kandidata samo na papiru“.
Jermenija, koja još nema zvaničan status kandidata za članstvo, razmatra mogućnost podnošenja zahtjeva za pristupanje Evropskoj uniji. Ta zemlja je već preduzela nekoliko koraka ka približavanju evropskom bloku, nastojeći da smanji zavisnost od Rusije nakon sukoba sa Azerbejdžanom.
Evropska unija je posljednjih godina proširenje postavila kao jedan od ključnih stubova svoje spoljne politike, nudeći susjednim državama perspektivu članstva kako bi ih čvršće povezala sa evropskim političkim i ekonomskim prostorom.
Sada se, međutim, Brisel suočava sa ključnim izazovom: da pokaže kako ambicije o proširenju mogu biti pretočene u konkretne rezultate, a evropska perspektiva u vjerodostojan i ostvariv proces za sve zemlje kandidate.
*Bosna i Hercegovina nije zvanično priznala nezavisnost Kosova