Španska enklava Seuta, smještena na sjevernoj obali Afrike, tik naspram Gibraltara, ponovo se našla u vrtlogu dramatičnih događaja koji potresaju temelje evropske migracione politike. Dok se turisti na obližnjim andaluzijskim plažama opuštaju uz sunce, svega dvadesetak kilometara dalje, na afričkom tlu, odvija se kriza koja prijeti da preraste u humanitarnu i diplomatsku katastrofu nepredviđenih razmjera. Prema posljednjim podacima, skoro 60 hiljada ljudi pokušalo je da se domogne španske, a time i teritorije Evropske unije, ostavljajući za sobom haos, političke potrese i, što je najtragičnije, ljudske žrtve.
ADVERTISEMENT
Pitanje koje se nameće u svim evropskim prestonicama nije samo „šta se dogodilo“, već prvenstveno „kako je do ovoga došlo“. Odgovor na to pitanje slojevit je i krije se u kombinaciji marokanske prećutne tolerancije, dezinformacija koje su se poput požara širile društvenim mrežama, ali i zakasnjele reakcije zvaničnog Madrida, piše Euronews Srbija.
Tišina koja je otvorila granice
Glavni udar na Seutu nije bio slučajan niti spontani incident malih razmjera. Izvori iz španske Civilne garde otvoreno optužuju Maroko za „namjernu pasivnost“. Danima prije kulminacije krize, bilo je primjetno da se hiljade mladih ljudi iz svih dijelova Maroka kreće ka sjeveru. U normalnim okolnostima, marokanske snage bezbjednosti, koje blisko sarađuju sa Španijom, takve grupe bi presretale i potiskivale duboko u unutrašnjost. Ovoga puta, to se nije dogodilo.
Španski bezbjednosni zvaničnici tvrde da je postojala jasna tolerancija sa druge strane ograde. Dok su ranije marokanske patrole sprečavale čak i manje grupe migranata iz podsaharske Afrike, sada su „vrata Seute praktično bila otvorena“. Hiljade ljudi je plivanjem pokušavalo da zaobiđe granične lukobrane, dok su marokanske vlasti intervenisale tek simbolično, uglavnom izvlačeći one koji su već bili u dubokoj vodi i u životnoj opasnosti.
Dodatno ulje na vatru dolilo je širenje glasina. Naime, među migrantima se proširila lažna informacija da su granice sa Španijom privremeno otvorene za sve one bez dokumenata. U potrazi za boljim životom, hiljade ljudi krenulo je ka moru, vjerujući da ih niko neće zaustaviti. S druge strane, reakcija Madrida bila je troma. U trenutku kada su prvi talasi migranata preplavili plaže, na terenu je bilo svega 55 pripadnika policije i obalske straže. Gradonačelnik Seute Juan Jesús Vivas zatražio je hitnu intervenciju vojske već u ranim jutarnjim časovima, ali je vlada Pedra Sáncheza reagovala tek osam sati kasnije, dok je grad već bio u potpunom kolapsu.
Zašto je Seuta španska?
Da bismo razumjeli zašto je ovaj komad zemlje toliko važan i zašto ga Maroko uporno potražuje, moramo se vratiti vijekovima unazad. Seuta nije plod moderne kolonizacije iz 19. ili 20. vijeka. Njena sudbina zapečaćena je mnogo ranije. Još od antičkih vremena, zbog svog strateškog položaja na ulazu u Gibraltarski moreuz, bila je meta Feničana, Rimljana i Vizantinaca.
Ključni trenutak dogodio se 1415. godine, kada su Portugalci, pod vođstvom kralja Joãoa I, osvojili grad u jednom danu. To je bio početak portugalske prekomorske ekspanzije. Seuta je ostala pod portugalskom zastavom više od dva vijeka, što je vidljivo i danas – zastava grada direktno je inspirisana zastavom Lisabona.
Kada je 1580. godine španski kralj Filip II preuzeo i portugalsku krunu, stvorena je Iberijska unija. Seuta je tada bila formalno portugalska, ali pod vlašću kralja iz Madrida. Prelomni momenat nastupio je 1640. godine, kada se Portugal pobunio protiv španske vlasti. Dok su ostali posjedi priznali novu portugalsku dinastiju, plemstvo i građani Seute donijeli su svjesnu odluku da ostanu vjerni Madridu. Razlog je bio praktičan: odbrana i snabdijevanje grada zavisili su isključivo od španskih luka u Andaluziji. Sporazumom iz Lisabona 1668. godine, Portugal je i zvanično priznao španski suverenitet nad Seutom.
Kada je Maroko 1956. godine stekao nezavisnost od Francuske i Španije, Madrid je vratio većinu teritorija svog nekadašnjeg protektorata, ali Seuta i Melilja su izuzete. Španski stav je jasan: ovi gradovi nikada nisu bili dio protektorata, već integralni dijelovi španske države, baš kao i Madrid ili Barselona. Stanovnici Seute imaju špansko državljanstvo, svoje predstavnike u parlamentu i visok stepen autonomije stečen 1995. godine.
Za razliku od Gibraltara, koji se nalazi na listi UN kao teritorija koja čeka dekolonizaciju, Seuta nema taj status. To Španiji daje snažan međunarodni pravni argument, ali stvara i politički paradoks. Dok Madrid zahtijeva od Londona povratak Gibraltara pozivajući se na teritorijalni integritet, Rabat koristi identičan argument tražeći Seutu, nazivajući je „okupiranom afričkom zemljom“.
Političke tenzije u Madridu
Trenutna kriza postala je i prvorazredno unutrašnje pitanje Španije. Opoziciona Narodna partija (PP) oštro kritikuje premijera Sáncheza, zahtijevajući hitne izmjene zakona o imigraciji kako bi se omogućilo trenutno vraćanje migranata na samoj granici, uključujući i one koji dolaze morskim putem.
Kritičari vlade smatraju da je Sánchezov program iz aprila ove godine, kojim je započeta legalizacija oko pola miliona migranata bez papira, stvorio takozvani „pozivni efekat“. Za mnoge u Maroku, to je bio signal da je Španija spremna da otvori svoja vrata, što je, u kombinaciji sa marokanskim popuštanjem kontrole, stvorilo savršenu oluju na granici.
Dok se situacija na plažama Seute polako stabilizuje uz prisustvo vojske i postavljanje novih marokanskih kontrolnih tačaka, suštinski problem ostaje. Seuta nije samo geografska tačka gdje se susreću dva kontinenta; ona je simbol dubokog jaza između bogatog sjevera i siromašnog juga, ali i stalni podsjetnik na to kako istorijsko nasljeđe iz 15. vijeka može definisati modernu geopolitiku 21. vijeka.