ADVERTISEMENT

Korisnici Microsoftovih servisa Outlook i Teams širom svijeta, uključujući i Evropu, ove sedmice ostali su bez pristupa elektronskoj pošti i mogućnosti održavanja sastanaka zbog globalnog prekida rada ovih usluga. Ovaj poremećaj ponovo je otvorio pitanje u kojoj mjeri Evropa zavisi od nekolicine američkih tehnoloških kompanija.

„Ovaj događaj još jednom pokazuje negativne strane prevelike zavisnosti od malog broja velikih američkih tehnoloških kompanija“, izjavio je za „Euronews Next“ Tommaso Valletti, profesor ekonomije na Poslovnoj školi „Imperijal koledža“ u Londonu, koji je od 2016. do 2019. godine bio glavni ekonomista Evropske komisije za pitanja konkurencije.

Prema podacima servisa za praćenje prekida rada digitalnih usluga Downdetector, problemi su počeli u četvrtak poslijepodne po evropskom vremenu i pogodili korisnike u 74 zemlje i teritorije. U Velikoj Britaniji pojedine ljekarske ordinacije pozvale su pacijente da ih telefonom kontaktiraju u slučaju hitnih zdravstvenih pitanja, piše Euronews.

Microsoft je saopštio da nema naznaka sajber napada, ali još nije utvrdio osnovni uzrok problema. U petak je i dalje trajalo postepeno uspostavljanje svih usluga. Ovo je treći veći poremećaj u radu Microsofta 365 ove godine, nakon sličnih problema u januaru i avgustu.

Koliko Evropa zavisi od američkih kompanija?

Prema podacima istraživačke grupe „Synergy Research Group“, Amazon, Microsoft i Google zajedno kontrolišu oko 70 odsto evropskog tržišta cloud usluga. Evropski pružaoci usluga imaju udio od približno 15 odsto, što je značajan pad u odnosu na 29 odsto, koliko su imali 2017. godine.

Najveći evropski predstavnici u ovom sektoru, njemačke kompanije SAP i Deutsche Telekom, pojedinačno drže svega po dva odsto tržišta.

Prema ranijim izvještajima „Euronewsa“, oko 80 odsto evropske digitalne infrastrukture i tehnologije dolazi izvan Evropske unije.

Takva zavisnost nije u skladu sa očekivanjima većine građana EU. Prema najnovijem istraživanju Eurobarometra, većina građana želi digitalnu infrastrukturu pod evropskom kontrolom. Podrška je najveća u Švedskoj, gdje takav stav zastupa 94 odsto ispitanika, zatim u Finskoj sa 93 odsto i Danskoj sa 92 odsto.

Brisel želi da evropske institucije koriste evropske usluge

Poslanici Evropskog parlamenta predstavili su u srijedu nacrt izvještaja o prijedlogu Evropske komisije za donošenje Zakona o razvoju cloud tehnologije i vještačke inteligencije.

U izvještaju se pozivaju javne institucije da u većoj mjeri nabavljaju usluge klaud tehnologije od evropskih kompanija.

„Naši ključni sistemi funkcionišu na tehnologiji drugih, a neko drugi može da ih isključi“, upozorio je holandski poslanik Zelenih u Evropskom parlamentu Reinier van Lanschot.

Zabrinutost zbog mogućnosti takozvanog „prekidača za isključivanje“ dodatno je porasla u junu, kada je kompanija Anthropic obustavila pristup svojim modelima vještačke inteligencije Claude Fable 5 i Mythos 5, kako bi postupila u skladu sa američkim ograničenjima izvoza. Pristup je ponovo omogućen 1. jula.

Evropska komisija želi i da u narednih pet do sedam godina utrostruči kapacitete data-centara u EU. U četvrtak je završen i konkurs za dodjelu podrške za izgradnju do sedam velikih evropskih centara za razvoj vještačke inteligencije, takozvanih AI gigafabrika.

Ko može da parira tehnološkim gigantima?

Evropa trenutno nema jednu kompaniju koja bi po veličini i uticaju na tržištu mogla da parira Microsoftu, Amazonu ili Googleu. Umjesto toga, evropske kompanije razvijaju konkurentska rješenja u različitim oblastima tehnološke industrije.

Francuski Mistral AI najpoznatiji je evropski proizvođač modela vještačke inteligencije. Nakon investicione runde od tri milijarde evra, koju je u septembru predvodio Samsung, vrijednost ove kompanije procijenjena je na 21 milijardu evra.

U oblasti cloud tehnologije, njemački STACKIT, koji posluje u okviru Schwarz grupe, vlasnika trgovačkih lanaca Lidl i Kaufland, gradi data-centar za vještačku inteligenciju u njemačkoj pokrajini Brandenburg, vrijedan 11 milijardi evra.

U aprilu su STACKIT i francuske kompanije OVHcloud, Scaleway i Mistral bile među kompanijama koje su izabrane za učešće u ugovoru Evropske komisije o suverenim cloud uslugama, čija vrijednost može dostići 180 miliona evra.

Kada je riječ o hardveru, njemački Infineon jedan je od vodećih proizvođača energetskih čipova koji se koriste za napajanje data-centara za vještačku inteligenciju. Analitičari koji su učestvovali na sajmu SEMICON Europa u Minhenu ocijenili su da upravo proizvodnja ovih čipova predstavlja jednu od najvećih evropskih prilika za učešće u razvoju industrije vještačke inteligencije.

Da li su Evropljani spremni da pređu na domaće usluge?

Spremnost građana da plate više za usluge kompanija sa sjedištem u Evropskoj uniji znatno se razlikuje od zemlje do zemlje.

Prema istraživanju Eurobarometra, najveću spremnost pokazuju građani Danske, gdje je takav stav izrazilo 76 odsto ispitanika, te Švedske i Hrvatske, sa po 73 odsto.

Najmanju spremnost pokazali su građani Estonije, 35 odsto, dok je u Bugarskoj i Češkoj taj udio iznosio po 45 odsto.

Oprezne su i kompanije. Prema istraživanju njemačkog udruženja digitalne industrije Bitkom, čak 85 odsto njemačkih kompanija smatra da je njihova zemlja previše zavisna od američkih pružalaca cloud usluga, ali ih istovremeno 71 odsto koristi takve usluge.

Istraživanje kompanije IDC pokazalo je da samo četiri odsto evropskih organizacija planira da koristi isključivo usluge domaćih pružalaca.

Američke kompanije takođe se prilagođavaju novim okolnostima. Amazon Web Services je u januaru pokrenuo svoju Evropsku suverenu cloud infrastrukturu u Brandenburgu, kojom upravlja zasebna kompanija sa sjedištem u EU.

Glavni analitičar „Synergy Research Group“ John Dinsdale izjavio je za CNBC da će evropski pružaoci usluga teško uspjeti da preokrenu trend gubitka tržišnog udjela.

Šta slijedi?

O nacrtu izvještaja o predloženom Zakonu o razvoju cloud tehnologije i vještačke inteligencije raspravljaće odbori Evropskog parlamenta 1. decembra.

Glasanje u nadležnom odboru preliminarno je planirano za sredinu marta 2027. godine, nakon čega bi u aprilu trebalo da uslijedi glasanje na plenarnoj sjednici Evropskog parlamenta.

Microsoft je najavio da će objaviti izvještaj o uzroku globalnog prekida rada svojih usluga nakon što svi servisi budu u potpunosti vraćeni u funkciju.