Mnogi ih smatraju jednim od najvažnijih izbora u istoriji Izraela, sa globalnim implikacijama.

Ko su glavni pretendenti?

Trenutne ankete ukazuju na tijesnu trku aktuelnog premijera Benjamin Netanyahu za mjesto premijera sa Gadi Eisenkot, bivšim komandantom Izraelskih odbrambenih snaga.

Popularnost Gadi Eisenkot djelimično proizlazi iz njegovih vojnih i akademskih zasluga, kao i iz činjenice da je relativno nov u politici. Svoju stranku "Yashar" osnovao je prošle godine.

Izgubio je sina, vojnika, u prvim mjesecima rata u Gazi, a služio je u izraelskom ratnom kabinetu pod Benjamin Netanyahu sve do ostavke 2024. godine zbog neslaganja oko sukoba.

Svoju kampanju zasniva na pozivima na odgovornost zbog bezbjednosnih propusta koji su doveli do 7. oktobra, navodi BBC.

Benjamin Netanyahu je prihvatio dio odgovornosti za propuste koji su prethodili napadu, ali tvrdi da odgovornost snose i drugi visoki bezbjednosni zvaničnici. Negira tvrdnje da je unaprijed bio upozoren na planirani napad.

Među ostalim opozicionim liderima su bivši premijer Naftali Bennett i Avigdor Lieberman, obojica desničari koji zauzimaju čvrste stavove o bezbjednosti i zalažu se za trajnu izraelsku kontrolu nad velikim dijelom okupirane Zapadne obale, kao i Yair Golan, ljevičar koji podržava povlačenje Izraela sa velikih dijelova te teritorije. Uprkos razlikama, mogli bi da sarađuju sa Gadi Eisenkot na formiranju vlade.

Benjamin Netanyahu predvodi najdesnije orijentisanu vladu u istoriji Izraela. Da bi ostao na vlasti, vjerovatno će morati da se osloni na podršku nekih od svojih postojećih krajnje desničarskih koalicionih partnera.

U trci su i dva arapska partijska bloka, pošto oko petine stanovništva Izraela čine Arapi, od kojih se mnogi izjašnjavaju kao palestinski građani Izraela. Njihova podrška mogla bi da bude važna pri formiranju vlade, ali su gotovo sve vodeće jevrejske stranke isključile saradnju sa njima.

Kako funkcionišu izbori?

Skupštinska većina: Knesset ima 120 mjesta, pa je za većinu potrebno najmanje 61.

Izborni sistem: Izrael koristi proporcionalni sistem glasanja. Građani glasaju za stranačke liste, a ne neposredno za premijera, zbog čega vladu uglavnom čine koalicije više stranaka.

Pregovori o vladi: Nakon izbora mogu proći nedjelje ili mjeseci prije formiranja vlade, dok stranke pregovaraju o podjeli funkcija i političkim ustupcima. Ako nijedan blok ne obezbijedi većinu, moguća je i manjinska vlada.

Koji su glavni problemi?

Bezbjednost: Dominantna tema kampanje su bezbjednost i odgovornost za napad Hamasa 7. oktobra 2023. godine, kada je ubijeno oko 1.200 ljudi, a 251 osoba odvedena u Gazu kao talac. Benjamin Netanyahu se ponovo predstavlja kao "gospodin Bezbjednost", ukazujući na vojne operacije protiv Hamasa i njegovih saveznika, prenosi Euronews.

Vojna obaveza: Dugo su ultraortodoksni Jevreji koji redovno studiraju vjerske tekstove bili izuzeti od služenja vojnog roka. Rat je dodatno zaoštrio spor oko tih izuzeća, izazivajući podjele unutar izraelske politike.

Pravosuđe: Vlada koju predvodi Benjamin Netanyahu sprovodila je kontroverzne planove reforme pravosudnog sistema, koji su izazvali masovne proteste i prije 7. oktobra. Kritičari upozoravaju da bi reforme mogle ugroziti nezavisnost pravosuđa i demokratiju. Benjamin Netanyahu se, uz to, suočava sa suđenjem za korupciju, a optužbe negira.

Troškovi života: Rast cijena hrane i stanovanja učinio je životni standard i ekonomiju važnim temama kampanje.

Šta to znači za Palestince?

Godinu dana nakon primirja u Gazi, izraelski napadi nisu potpuno prestali, a Izrael održava kontrolu nad više od polovine teritorije. Prema podacima Ministarstva zdravlja u Gazi, kojim upravlja Hamas, a koje UN smatraju pouzdanim, u izraelskim napadima od 7. oktobra 2023. godine ubijeno je više od 74.000 ljudi.

Na Zapadnoj obali napadi jevrejskih doseljenika dostigli su rekordni nivo prema podacima UN, dok se izraelska naselja, ilegalna prema međunarodnom pravu, šire.

Sastav buduće vlade zato će biti važan za dalju politiku prema Palestincima.

Gaza: Tabori koje predvode Benjamin Netanyahu i Gadi Eisenkot podržavaju mirovni plan američkog predsjednika Donald Trump, koji predviđa da Hamas preda oružje u zamjenu za postepeno povlačenje izraelskih trupa. Gadi Eisenkot je obećao da će okončati vladavinu Hamasa u roku od 18 mjeseci, ako bude potrebno i vojnim sredstvima.

Zapadna obala: Tabor koji predvodi Benjamin Netanyahu uglavnom podržava nastavak širenja naselja. Gadi Eisenkot podržava izraelska naselja, ali se protivi projektu "E1", koji bi dodatno podijelio Zapadnu obalu. Zalaže se i za zatvaranje pojedinih neovlašćenih naseljeničkih uporišta, stvaranje uslova za mirovno rješenje i suzbijanje nasilja ekstremnih doseljenika.

Rješenje o dvije države: Ideja o nezavisnoj palestinskoj državi koja bi mirno koegzistirala sa Izraelom decenijama je bila dio političkih rasprava. Benjamin Netanyahu joj se dugo protivio, a podrška tom rješenju u izraelskoj politici opada. Nijedna od vodećih jevrejskih stranaka na ovim izborima ne vodi kampanju zasnovanu na tom rješenju, dok su ga mnoge otvoreno odbacile.

Kada će biti poznati rezultati?

Izlazne ankete: Izraelski mediji objaviće ih u 22 časa po lokalnom vremenu, odnosno u 20 časova po GMT-u. One će dati prve naznake rasporeda snaga, ali se mogu razlikovati od konačnih rezultata.

Zvanični rezultati: Preliminarni rezultati očekuju se narednog dana, dok je objava zvaničnih rezultata najavljena za 4. novembar.

Formiranje vlade: Nakon konsultacija sa liderima stranaka, predsjednik Isaac Herzog povjeriće mandat kandidatu za kojeg procijeni da ima najveće šanse da sastavi vladu.

Ako prvi mandatar ne uspije, priliku može dobiti drugi. Ako ni nakon toga ne bude dogovora, moguće je raspisivanje novih izbora.

Izbori 27. oktobra biće šesti nacionalni izbori u Izraelu od 2019. godine, ali i prvi od 1988. koji se održavaju u redovnom terminu, nakon što je Knesset odslužio puni mandat.