ADVERTISEMENT

Tokom januara 2026. godine SAD su, na osnovu predsjedničkog memoranduma od 7. januara, formalno izašle iz ukupno 66 međunarodnih organizacija, konvencija i tijela, uključujući Svjetsku zdravstvenu organizaciju, Pariški klimatski sporazum i niz drugih institucija Ujedinjenih nacija i van njih, piše Euronews Srbija.

Predsjednički memorandum nalaže prekid učešća i finansiranja 35 organizacija izvan okvira UN i 31 entiteta UN, jer se smatra da djeluju suprotno bezbijednosti, ekonomskom prosperitetu ili suverenitetu SAD. Ovo predstavlja najširi korak u izolacionističkoj politici administracije, koja je već ranije najavila izlazak iz SZO i Pariskog sporazuma, a sada proširuje na širi spektar tijela, uključujući i osnovnu Okvirnu konvenciju UN o klimatskim promjenama (UNFCCC), čime SAD postaju jedina zemlja van globalnog klimatskog okvira.

Pariski klimatski sporazum – SAD drugi put na izlaznim vratima

Jedan od najnovijih poteza je ponovno povlačenje iz Pariskog klimatskog sporazuma, koje je formalno stupilo na snagu 27. januara 2026. godine. Ovo je drugo povlačenje SAD iz tog sporazuma: prvi put su izašle 2020. tokom prvog Trumpovog mandata, vratile su se 2021. pod administracijom Joea Bidena, a sada ponovo napuštaju sporazum na najmanje tri preostale godine mandata.

Pariski klimatski sporazum, usvojen 2015. i stupio na snagu 2016. godine, ratifikovalo je skoro 200 zemalja i regiona. Sporazum predstavlja prvi globalni okvir koji od svih država, bez obzira na nivo razvijenosti, zahtijeva postavljanje ciljeva za smanjenje emisija gasova staklene bašte. Povlačenjem SAD su postale jedina zemlja koja nije dio sporazuma (uz nekoliko država poput Irana, Libije i Jemena koje nikada nisu ni pristupile).

Istovremeno, SAD su se povukle i iz Okvirne konvencije UN o klimatskim promjenama (UNFCCC) iz 1992. godine, koja je osnova Pariskog sporazuma, kao i iz Međuvladinog panela za klimatske promjene (IPCC), glavnog naučnog tijela UN za klimu.

Svjetska zdravstvena organizacija po prvi put bez SAD

Među najznačajnijim povlačenjima je Svjetska zdravstvena organizacija (SZO). Povlačenje je stupilo na snagu početkom januara ove godine nakon jednogodišnjeg otkaznog roka koji je najavljen prvog dana drugog mandata administracije Donalda Trumpa.

Administracija, uključujući i novog sekretara za zdravstvo Roberta F. Kennedyja Mlađeg, kritikovala je SZO zbog lošeg rukovanja pandemijom COVID-19, prevelikog uticaja Kine i nesrazmjerno velikih doprinosa koje su SAD plaćale u odnosu na druge velike zemlje.

Pored klimatskih i zdravstvenih institucija, SAD su napustile i Međunarodni residualni mehanizam za krivične tribunale sa sjedištem u Hagu, koji se bavi preostalim slučajevima ratnih zločina iz bivše Jugoslavije i Ruande.

Takođe su se povukle iz Venecijanske komisije (Evropske komisije za demokratiju kroz pravo, pod okriljem Savjeta Evrope), koja izdaje stručna mišljenja o vladavini prava, ustavnom pravu i ljudskim pravima, a u kojoj su SAD imale punopravno članstvo.

Pored već pomenutih klimatskih institucija, administracija se povlači iz brojnih međunarodnih tijela posvećenih obnovljivoj energiji i zaštiti životne sredine.

Među njima su Međunarodna agencija za obnovljive izvore energije (IRENA), Međunarodna solarna alijansa (International Solar Alliance), inicijativa 24/7 Carbon-Free Energy Compact, Međunarodna unija za očuvanje prirode (IUCN), Inter-American Institute for Global Change Research, kao i UN program za smanjenje emisija iz krčenja šuma i degradacije zemljišta (UN-REDD). Ovi potezi dodatno potvrđuju stav Donalda Trumpa da multilateralni klimatski mehanizmi nisu u skladu sa američkim ekonomskim interesima.

Od ljudskih prava do tropskog drveta – SAD dižu sidro

U oblasti ljudskih prava, rodne ravnopravnosti i populacione politike, SAD se povlače iz više entiteta Ujedinjenih nacija koje administracija ocjenjuje kao ideološki pristrasne ili neefikasne.

Među njima su UN Women, Fond UN za populaciju (UNFPA), Savjet UN za ljudska prava (UNHRC) i Agencija UN za palestinske izbjeglice (UNRWA). Ove odluke nastavljaju liniju kritike prema institucijama za koje Vašington tvrdi da promovišu agende nespojive sa američkim vrijednostima ili da neracionalno koriste američka sredstva.

Istovremeno, SAD su napustile i niz organizacija usmjerenih na demokratiju, izborne procese i razvojnu politiku, uključujući Međunarodni institut za demokratiju i izbornu pomoć (International IDEA), Colombo Plan Council, Pan-američki institut za geografiju i istoriju i Međunarodnu organizaciju za tropsko drvo. Iako su ove institucije često aktivne u zemljama u razvoju, administracija ih je smatrala suvišnim u okviru politike "America First“.

U okviru šireg paketa povlačenja, SAD napušta i niz drugih organizacija – od Globalnog foruma za borbu protiv terorizma i Univerziteta Ujedinjenih nacija, do Međunarodnog savjetodavnog tijela za pamuk, Partnerstva za atlantsku saradnju i Međunarodne federacije savjeta za umjetnost i kulturne agencije.

Ovi potezi zajedno predstavljaju dio šire strategije smanjenja multilateralnih obaveza i preusmjeravanja američke spoljne politike ka bilateralnim aranžmanima i strožoj kontroli javne potrošnje.

Ipak, Sjedinjene Države ostaju članice ključnih međunarodnih organizacija poput Ujedinjenih nacija u cjelini, NATO-a i Svjetske banke.