Evropska komisija ocijenila je da posvećenost reformama donosi konkretan napredak u procesu pristupanja Evropskoj uniji, ali je istovremeno upozorila na zastoj i nazadovanje u pojedinim zemljama kandidatima, među kojima su Srbija, Bosna i Hercegovina i Gruzija.
ADVERTISEMENT
U godišnjem Paketu proširenja za 2026. godinu, koji je danas usvojen u Briselu, Komisija je posebno istakla napredak Crne Gore, Albanije, Moldavije i Ukrajine, najavljujući za ove četiri zemlje indikativne mape puta sa konkretnim ciljevima i mjerilima za narednu godinu.
Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen izjavila je da napredak pojedinih kandidata omogućava da se obećanje o proširenju EU pretvori u stvarnost.
„Sada predlažemo set indikativnih mapa puta za zemlje koje su najviše napredovale u pregovorima – Crnu Goru, Albaniju, Ukrajinu i Moldaviju. To je jasan put za narednu godinu i čvrsto uporište za predstojeće pregovore. Korak po korak, gradimo potpuniju i jaču Uniju“, poručila je fon der Lajen.
Crna Gora je, prema ocjeni Komisije, ostvarila izuzetan napredak i do sada privremeno zatvorila 21 pregovaračko poglavlje. Ukoliko dobije saglasnost država članica, mogla bi do kraja ove godine privremeno zatvoriti i preostala poglavlja.
U toku je i rad na ugovoru o pristupanju, dok je Komisija ove godine predstavila finansijski paket za pristupanje Crne Gore EU. Iz Brisela poručuju da su kontinuirani reformski napori i širok politički konsenzus ključni za ulazak u završnu fazu pregovaračkog procesa.
Albanija je tokom izvještajnog perioda otvorila posljednji preostali pregovarački klaster i ispunila privremena mjerila za poglavlja koja se odnose na vladavinu prava, čime je otvoren put za privremeno zatvaranje četiri poglavlja. Komisija ocjenjuje da je cilj završetka pregovora do 2027. godine ambiciozan, ali dostižan, pod uslovom da se nastavi reformski proces i obezbijedi inkluzivan politički dijalog.
Moldavija je u protekloj godini otvorila četiri klastera i ostvarila napredak u usklađivanju zakonodavstva sa pravnom tekovinom EU, kao i u reformama vladavine prava. Komisija smatra da bi, uz održavanje sadašnjeg tempa, zemlja mogla završiti pristupne pregovore početkom 2028. godine.
Ukrajina je, uprkos posljedicama ruske agresije, takođe otvorila četiri klastera. Evropska komisija navodi da je nastavila napredak u sektorskim reformama i očuvanju institucionalnog okvira za borbu protiv korupcije. Cilj ukrajinskih vlasti je završetak pregovora do kraja 2028. godine.
Srbija bez suštinskog napretka, BiH udaljena od evropskog puta
Za razliku od navedenih zemalja, Srbija nije ostvarila suštinski napredak u pristupnim pregovorima, navodi se u izvještaju Evropske komisije.
Izvještajni period obilježili su rastuća društvena polarizacija i negativni trendovi u oblastima koje predstavljaju temelj evropskih integracija. Iako je ostvaren napredak u tehničkom usklađivanju sa pravnom tekovinom EU, Komisija upozorava da je to u suprotnosti sa deklarisanim ciljem vlasti da zemlja postane članica Unije.
Usklađenost Srbije sa Zajedničkom vanjskom i bezbjednosnom politikom EU ostala je na niskom nivou, dok se od Beograda očekuje i ispunjavanje svih obaveza iz dijaloga pod okriljem EU.
Komisija navodi da će napredak Srbije zavisiti od spremnosti nove vlade da preokrene negativne trendove, posebno u oblastima demokratije, pravosuđa i osnovnih prava, obnovi demokratski dijalog i potvrdi opredijeljenost za evropske vrijednosti.
Bosna i Hercegovina je, prema ocjeni Evropske komisije, nastavila javno deklarisati evropske integracije kao strateški cilj, ali se istovremeno sve više udaljavala od evropskog puta.
Uoči opštih izbora pojačani su politička retorika podjela i narativi usmjereni protiv EU, navodi se u izvještaju. Komisija očekuje da BiH nakon izbora hitno uspostavi sve izvršne i zakonodavne organe vlasti i ponovo pokaže opredijeljenost za sprovođenje reformi.
Posebno je ukazano na potrebu hitnog preduzimanja koraka kako bi zemlja u potpunosti iskoristila mogućnosti Reformske agende u okviru Instrumenta za reforme i rast.
Sjeverna Makedonija nastavila je rad na ispunjavanju uslova za otvaranje pregovaračkih klastera, ali još nije usvojila neophodne ustavne amandmane na koje se ranije obavezala. Komisija ističe i potrebu dodatnih napora u oblasti vladavine prava, uz ocjenu da je zemlja ostvarila značajan napredak u sprovođenju reformi u okviru Reformske agende.
Kosovo je zabilježilo zastoj u reformama povezanim sa EU, prvenstveno zbog dugotrajne institucionalne krize. Iako je ostvaren određeni napredak u borbi protiv teškog i organizovanog kriminala i usklađivanju sa vanjskom i bezbjednosnom politikom EU, Komisija je izrazila zabrinutost zbog stanja u pravosuđu i poštovanja osnovnih prava.
Evropska komisija je navela da je spremna da pripremi mišljenje o zahtjevu Kosova* za članstvo ukoliko to od nje zatraži Savjet EU.
Kada je riječ o Turskoj, ona ostaje zemlja kandidat i važan partner Unije, ali su pristupni pregovori i dalje u zastoju. Komisija upozorava na intenziviranje pravnih postupaka protiv izabranih zvaničnika, opozicionih ličnosti i predstavnika civilnog društva, što izaziva zabrinutost u pogledu poštovanja demokratskih principa.
Proces pristupanja Gruzije EU, kako se navodi u izvještaju, de fakto je zaustavljen. Komisija je ponovila ocjenu da ta zemlja samo formalno ima status kandidata, uz upozorenje na nazadovanje u oblasti demokratije, vladavine prava, osnovnih prava i slobode djelovanja civilnog društva.
EU najavljuje postepenu integraciju kandidata
Pored ocjene napretka pojedinačnih zemalja, Evropska komisija predstavila je zajednički okvir za postepenu integraciju država kandidata u strateške sektore EU, uključujući energetiku, saobraćaj, digitalnu infrastrukturu i odbranu.
Cilj je da zemlje kandidati, prije formalnog članstva, dobiju više mogućnosti za učešće u politikama, programima i institucijama Unije, uz jasno definisane uslove i mogućnost prilagođavanja mjera ostvarenim rezultatima.
Komisija je najavila da će tokom narednih šest mjeseci pokrenuti dijaloge sa partnerima u procesu proširenja kako bi bile utvrđene postojeće mogućnosti i dodatni oblici integracije.
U okviru podrške zemljama kandidatima, EU već sprovodi Plan rasta za Zapadni Balkan vrijedan šest milijardi evra, Plan rasta za Moldaviju vrijedan 1,9 milijardi evra i Instrument za Ukrajinu vrijedan 50 milijardi evra.
Evropska komisija je u dokumentu „Priprema za širu Uniju“ ukazala i na potrebu prilagođavanja institucija, politika i budžeta EU budućem proširenju, uz uvođenje zaštitnih mehanizama kojima bi se osiguralo poštovanje preuzetih obaveza i nakon pristupanja.
Nakon predstavljanja Paketa proširenja, na Savjetu EU je da razmotri preporuke Evropske komisije i donese odluke o narednim koracima.
Komisija zaključuje da je proširenje proces zasnovan na rezultatima i objektivnom napretku svake zemlje, ističući da su reforme u oblasti demokratije, vladavine prava, osnovnih prava i ekonomskog razvoja ključne za napredovanje ka članstvu u Evropskoj uniji.
(*BiH zvanično ne priznaje nezavisnost Kosova)