Peti avgust datum je koji u centralama političkih partija izaziva veću napetost od samog izbornog dana. Tada ističe rok CIK-a za predaju kompenzacijskih listi. Dok se u javnosti priča o programima, iza zatvorenih vrata vodi se tihi rat za prva mjesta. Ona su najsigurnija karta za četvorogodišnju skupštinsku platu.
ADVERTISEMENT
U Parlamentarnoj skupštini BiH 12 je kompenzacijskih mandata, 25 u Federalnom parlamentu i 20 u Narodnoj skupštini Republike Srpske.
Matematika je jasna. Ako stranka pređe entitetski cenzus od 3 odsto, dobija pravo na dio kompenzacijskih mandata. Ko će sjediti u tim foteljama biraju stranački šefovi, a ne narod, jer su ove liste zatvorene. Novinari koji prate izborni proces pojašnjavaju da su se ovi mandati pretvorili u 'pojas za spasavanje' političkih rukovodstava.
"Kompenzacioni mandati pretvorili su se u svoju suprotnost. Umjesto da doprinesu dodatnoj demokratizaciji društva, oni su postali jedan alat u rukama partijskih lidera za nagrađivanje pojedinih stranačkih funkcionera ili onih koji su najviše uložili u kampanju", kaže novinar Darko Momić.
Kompenzacijski mandati služe za peglanje nesrazmjera između ukupnog broja glasova koje stranka osvoji i direktnih mandata dobijenih kroz izborne jedinice. Iako je cilj njihovog postojanja u teoriji plemenit -obezbijediti da glasovi birača koji su rasuti po izbornim jedinicama ne propadnu i da stranke dobiju onoliko mjesta koliko su procentualno osvojile na nivou entiteta, u praksi se često dešava suprotno, kaže Vehid Šehić Predsjednik Strateškog odbora Koalicije "Pod lupom" i bivši član i predsjednik Centralne izborne komisije Bosne i Hercegovine.
"Ako jedan čovjek ili dva čovjeka određuju sve, onda je tu deficit demokratskih odnosa u okviru te političke stranke. Kao što imamo i u okviru uopšte političkog života. Nemamo mi demokratiju. Ovdje je autokratsko vladanje ovom državom", govori Šehić.
Primjeri sa prošlih opštih izbora pokazuju da se sa kompezacijskim mandatom može u parlament sa par stotina glasova, pa čak i da se postane parlamentarna stranka bez ijednog direktnog mandata. Tako je zahvaljujući kompenzaciji, na prethodnim izborima u Parlament Federacije BiH ušla zastupnica sa svega 197 osvojenih glasova, kao i njen kolega sa tek 261 glasom direktne podrške.
Sa druge strane, u Republici Srpskoj, partije poput DNS-a i SPS-a na prošlim izborima nisu osvojile niti jedan direktni mandat na terenu. Ipak, preko kompenzacije dobile su ukupno sedam poslanika.
Zbog toga je unutarstranačka borba sada na vrhuncu. Biti prvi na kompenzacijskoj listi znači osigurati mandat prije nego što izbori uopšte počnu. Kada petog avgusta CIK zaključa liste, mnoga politička imena znaće svoju sudbinu, bez obzira na to šta će građani u oktobru zaokružiti na listićima, dovoljno je samo da stranka pređe cenzus.