ADVERTISEMENT

"Dosadašnjem predsjedniku Miloradu Dodiku zabranjeno je da obavlja funkciju, trenutno je VD predsjednik Ana Trišić Babić, a novi predsjednik Karan se suočava sa pitanjima vezanim za validnost izbora na 126 izbornih mjesta. Uprkos tome, Vlada Republike Srpske osigurala je da aktivnosti protiču uobičajeno, kako ceremonijalne, tako i marketinške“, navodi Tešanović.

U okviru proslave otkriven je i osvještan sapomenik borcima VRS u centru Banjaluke, sa čak 25.830 imena stradalih u prethodnom ratu.

"To je događaj koji se čekao gotovo 30 godina i koji je dodatno obilježio ovogodišnji 9. januar", dodaje analitičarka.

Tešanović ističe da su reakcije iz Sarajeva, koje su ranijih godina često bile obilježene verbalnom agresijom, ove godine gotovo izostale.

"Sarajevska štampa danas više izvještava o unutrašnjim problemima Federacije BiH, poput nestanka struje, a reakcije na proslavu izostaju ili su ograničene na saopštenje Kancelarije visokog predstavnika. Značajno je i odsustvo izjava američke ambasade, koja je ranije davala vjetar u leđa bošnjačkim političarima", smatra Tešanović.

Ipak, analitičarka upozorava da je prerano govoriti o "potpunom prihvatanju 9. januara od strane bošnjačkih političkih predstavnika."

"Prije presude Ustavnog suda, koja je osporila Dan Republike, u bošnjačkoj javnosti nije bilo toliko debate. Neki predstavnici vjerskih zajednica i hrvatski političari prisustvovali su proslavama. Sve je moguće u budućnosti, ali Republika Srpska je nastala na 9. januara, i teško da će se taj datum promijeniti u zvaničnom kontekstu", kaže Tešanović.

Ona podsjeća da su se od završetka rata do 2009. godine proslavama Dana Republike Srpske redovno prisustvovali predstavnici svih vjerskih zajednica, diplomatskog kora i međunarodnih institucija, uključujući OHR i američku ambasadu.

"Moguće je da se u budućnosti deo atmosfere vrati, ali sve zavisi od novih pravnih i političkih odluka, kao i od globalnih i unutrašnjih odnosa“, navodi Tešanović.

Analitičarka takođe ističe da odluke američke administracije o napuštanju finansiranja više od 60 međunarodnih organizacija, uključujući Međunarodni rezidualni mehanizam za ratne zločine, mogu imati indirektan uticaj na autoritet tih institucija i buduća politička osporavanja presuda, uključujući i presude vezane za Srebrenicu.

"Ova godina pokazuje da je proslava 9. januara protekla mirno i organizovano, uz naglašavanje novih spomen-obilježja i ceremonijalnih aktivnosti, dok su međunarodni i politički pritisci, bar zasad, znatno smanjeni“, zaključuje Nataša Tešanović.

Pored formalnog i ceremonijalnog dijela, ova proslava pokazuje i određeni pomak u društvenoj percepciji 9. januara, dodaje Tešanović.

"Svjedoci smo da se sve više pažnje posvećuje kulturnim i istorijskim aspektima proslave, a ne isključivo političkim simbolima. To može biti znak da se društvo polako okreće uključivanju šire javnosti u sadržaje proslave i promišljanju o njenoj simbolici", kaže analitičarka.

Tešanović naglašava i značaj novih generacija u oblikovanju javnog diskursa.

"Mladi, posebno studenti i kulturni radnici, sve više učestvuju u inicijativama vezanim za spomen-obilježja i kulturne manifestacije. To doprinosi smirivanju tenzija i stvaranju prostora za dijalog, makar u domenu kulturnih i istorijskih interpretacija".

Na kraju, podsjeća da je 9. januar i dalje datum sa snažnim simboličkim značenjem, ali da je njegova proslava u mirnijem tonu signal da se, bar u određenoj mjeri, tenzije u regionu mogu ublažiti.

"Važno je pratiti kako će se razvoj situacije u narednim godinama odraziti na politički i društveni kontekst, ali trenutna godina pokazuje da je moguće obilježavanje koje kombinuje tradiciju i ceremonijal, uz minimalan pritisak spolja", zaključuje Nataša Tešanović.

9. januar - hronologija

U Sarajevu je 9. januara 1992. godine tadašnja Skupština srpskog naroda u Bosni i Hercegovini (srpski poslanici iz Skupštine SR BiH) donijela je "Deklaraciju o proglašenju Republike srpskog naroda Bosne i Hercegovine" - na područjima "srpskih autonomnih regija i oblasti i drugih srpskih etničkih cjelina u Bosni i Hercegovini, a na osnovu plebiscita održanog 9. i 10. novembra 1991. godine na kome se srpski narod izjasnio za ostanak u zajedničkoj državi Jugoslaviji" zbog čega u RS ovaj datum smatraju danom osnivanja Republike Srpske.

Ustavni sud BiH je 2015. godine, po apelaciji tadašnjeg člana Predsjedništva BiH Bakira Izetbegovića, utvrdio da je 9. januar neustavan kao Dan Republike Srpske. U Republici Srpskoj je 25. septembra 2016. održan referendum na kojem je na pitanje "Da li podržavate da se 9. januar obilježava i slavi kao Dan Republike Srpske?" pozitivno odgovorilo 677.722 birača ili 99,81 odsto od ukupnog broja izašlih.

Nakon toga, Narodna skupština RS je u oktobra 2016, donijela Zakon o Danu Republike Srpske, kojim je precizirano da se "na osnovu potvrđene volje građana, 9. januar utvrđuje kao Dan Republike" te da se "obilježava i praznuje kao sekularni praznik". Ustavni sud BiH 1.decembra 2016. donio odluku o poništavanju rezultata referenduma. U martu 2019. Ustavni sud je poništio dio člana Zakona o Danu Republike Srpske koji glasi "na osnovu potvrđene volje građana Republike Srpske, 9. januar se utvrđuje kao Dan Republike". Osporena odredba glasi: "'Na temelju potvrđene volje građana Republike Srpske 9. januar se utvrđuje kao Dan Republike', nije u skladu sa članom I/2. Ustava Bosne i Hercegovine, članom II/4. Ustava Bosne i Hercegovine u vezi sa članom 1.1. i članom 2.a) i c) Međunarodne konvencije o ukidanju svih oblika rasne diskriminacije i članom 1. Protokola broj 12 uz Evropsku konvenciju za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda te članom VI/5. Ustava Bosne i Hercegovine. Osporena odredba je ukinuta i određeno je da prestaje važiti narednog dana od dana objavljivanja odluke u Službenom glasniku Bosne i Hercegovine." Obojica sudija iz Republike Srpske, Zlatko Knežević i Miodrag Simović, imali su izdvojeno mišljenje o neslaganju sa ovom odlukom.

Dan Republike se i dalje svake godine svečano obilježava 9. januara u organizaciji institucija RS.