ADVERTISEMENT

Sredinom septembra u Kardifu, lideri Škotske nacionalne partije (SNP), velškog Plejd Kimrija i sjevernoirskog ogranka Šin Fejna potpisali su zajednički sporazum. Njime ovi politički akteri otvoreno podržavaju pravo svojih nacija da same odlučuju o sopstvenoj ustavnoj budućnosti, piše Euronews Srbija.

Ujedinjeno Kraljevstvo više ne želi da bude ujedinjeno

Ova tri politička bloka imaju različite ciljeve i rokove. SNP traži punu nezavisnost Škotske, Plejd Kimri se zalaže za nezavisnost Velsa, dok Šin Fejn teži ponovnom ujedinjenju Sjeverne Irske sa nezavisnom Republikom Irskom. Zajednički imenitelj im je stav da narodi ove tri zemlje moraju imati posljednju riječ. Da bi se razumjelo zašto je ovaj razvoj događaja od ogromnog značaja, prvo se mora razjasniti jedna od najčešćih geografskih i političkih zabluda u Evropi - Engleska, Velika Britanija i Ujedinjeno Kraljevstvo nisu ista stvar.

Engleska je jedna "zemlja" i najveća je od četiri nacije koje danas čine Ujedinjeno Kraljevstvo. Ostale tri su Škotska, Vels i Sjeverna Irska. S druge strane, Velika Britanija je isključivo geografski pojam - to je veliko ostrvo na kojem se nalaze Engleska, Škotska i Vels, a ne obuhvata Irsku.

Ujedinjeno Kraljevstvo je zvanična država: Ujedinjeno Kraljevstvo Velike Britanije i Sjeverne Irske. Republika Irska, kao nezavisna država, nije njen dio. Pod suverenitetom Ujedinjenog Kraljevstva, kao autonomni entiteti, nalaze se i druga ostrva, poput Ostrva Men u Irskom moru i Kanalskih ostrva. Međutim, istorija ovih podela počela je mnogo prije nego što je Ujedinjeno Kraljevstvo uopšte nastalo.

Tokom srednjeg vijeka, Vels je postepeno pao pod kontrolu engleske monarhije. Englesko zakonodavstvo i uprava proširili su se na tu oblast, iako su Velšani zadržali svoj keltski jezik i elemente posebne kulture. Škotska je imala drugačiji put - vijekovima je bila nezavisno kraljevstvo sa sopstvenim monarhom, parlamentom, pravnim sistemom, pa čak i crkvom. Velika promjena uslijedila je 1603. godine, kada je škotski kralj James VI postao i engleski kralj James I. Dva kraljevstva su dobila istog monarha, ali su ostala odvojene države.

Prava politička unija uslijedila je vijek kasnije. Godine 1707. Zakonima o uniji, kraljevstva Engleske i Škotske spojena su u novo kraljevstvo - Veliku Britaniju. Stvoren je zajednički parlament u Vestminsteru, dok je Škotska zadržala važne elemente svoje posebne institucionalne tradicije. Politička unija sa Irskom zaokružena je 1801. godine, stvaranjem Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Irske.

Unija koja nije bila suđena da traje

Nakon decenija političkih sukoba i Rata za nezavisnost, veći dio Irske napustio je Ujedinjeno Kraljevstvo, te je 1922. stvorena Slobodna Država Irska. Šest okruga na sjeveroistoku, sa većinskim protestantskim stanovništvom, ostalo je u sastavu Ujedinjenog Kraljevstva, formirajući današnju Sjevernu Irsku.

Uprkos svom imenu, Ujedinjeno Kraljevstvo nije jedinstvena nacija u klasičnom smislu. Riječ je o političkoj uniji različitih etničkih zajednica koje su u različitoj mjeri sačuvale svoj jezik, istoriju, institucije i nacionalni identitet. Škoti nisu prestali da budu Škoti stvaranjem Velike Britanije, baš kao ni Velšani kada je Vels integrisan u Englesku.

Od kraja 1990-ih procesom decentralizacije, Škotska, Vels i Sjeverna Irska dobile su sopstvene izabrane institucije i različite stepene samouprave. Rezultat je bio jačanje, a ne nestanak, posebnih političkih identiteta. Škotska je 2014. godine održala referendum o nezavisnosti na kojem je 55,3 odsto građana glasalo za ostanak u Ujedinjenom Kraljevstvu.

A onda je došao Bregzit

Na referendumu 2016. godine, većina u Ujedinjenom Kraljevstvu glasala je za izlazak iz Evropske unije. U Škotskoj je, međutim, većina glasala za ostanak. Ova razlika postala je jedan od glavnih argumenata škotskog nacionalizma: zašto bi London donosio odluke u ime nacije koja je glasala drugačije?

Evropsko pitanje danas je od ključne važnosti za nacionalističke lidere. Nedavni sporazum iz Kardifa direktno povezuje pravo na samoopredjeljenje sa odnosom prema Evropi, uz argument da budućnost ovih nacija leži u EU, koju je London odlučio da napusti.

Ipak, postoji ključna razlika u njihovim zahtjevima. Škotska želi da postane nezavisna država. Vels raspravlja o mogućnosti nezavisnosti, ali bez konkretnog datuma za referendum. Sjeverna Irska ne govori direktno o "nezavisnosti", već o promjeni države kojoj pripada kroz ujedinjenje sa ostatkom Irske (što predviđa i Sporazum na Veliki petak iz 1998. godine).

Tako se, 319 godina nakon ujedinjenja Engleske i Škotske, 225 godina nakon stvaranja Ujedinjenog Kraljevstva i više od vijeka nakon odlaska većeg dijela Irske, pitanje vraća na početak. Šta je zapravo ono što nazivamo Britanijom? Jedna država, četiri zemlje ili politička unija koja bi uskoro mogla ponovo da promijeni svoj oblik? Odgovor, očigledno, ne leži u geografiji, već u politici.