ADVERTISEMENT

S druge strane, ako Islanđani glasaju protiv nastavka pregovora, to bi moglo da poljulja zamah za proširenje koji je ojačao posljednjih godina.

Najnovija istraživanja, objavljena ove sedmice, pokazuju da je trka gotovo izjednačena, uz blagu prednost pristalica opcije „za“. Za nastavak pregovora o članstvu sa Briselom izjasnilo se 51,3 odsto ispitanika, dok je 48,7 odsto bilo protiv.

Island je pregovore pokrenuo 2009. godine, u jeku posljedica globalne finansijske krize. Međutim, nova vlada je 2013. godine zaustavila proces prije nego što je završen, prije svega zbog neslaganja sa Briselom o politici ribarstva. Od tada je kandidatura formalno ostala „zamrznuta“, ali nikada nije povučena, piše RTS.

Poslije više od decenije pauze, Island bi mogao da se vrati na evropski put.

Tokom pregovora vođenih između 2009. i 2013. godine, otvorio je 27 od 33 pregovaračka poglavlja, a 11 privremeno zatvorio. Kao član Evropskog ekonomskog prostora od 1994. godine, već primjenjuje veliki dio evropskog zakonodavstva i učestvuje u jedinstvenom tržištu, zbog čega se smatra jednom od najspremnijih država za eventualno članstvo.

Zašto se Island poslije više od decenije vraća evropskom putu

Novinar islandskog javnog servisa RUV Byorn Malmkwist ocjenjuje da je ključni razlog za povratak ovog pitanja na političku agendu promjena vlasti nakon izbora 2024. godine.

„Nova vlada, u kojoj je stranka koja se zalaže za članstvo u EU, vratila je pitanje na dnevni red. U koalicioni sporazum unijeli su obavezu održavanja referenduma o nastavku pregovora, a početkom ove godine postalo je jasno da će glasanje biti održano već 29. avgusta“, rekao je Malmkwvist.

Prema njegovim riječima, dodatni razlog je činjenica da pregovori nikada nisu formalno okončani.

„Pregovori sa Evropskom unijom nikada nisu završeni, tako da je to pitanje ostalo neriješeno u islandskom društvu i politici“, dodaje islandski novinar.

Povratak evropske teme poklopio se sa novim geopolitičkim okolnostima.

Rat u Ukrajini, rastući značaj Arktika i sve izraženija neizvjesnost u transatlantskim odnosima vratili su Island u fokus međunarodne politike.

Pažnju javnosti privukao je i gaf američkog predsjednika Donalda Trampa, koji je početkom godine tokom govora u Davosu više puta pomenuo Island, iako je zapravo govorio o Grenlandu. Na Islandu je taj događaj dodatno podstakao raspravu o mjestu zemlje u promijenjenom geopolitičkom okruženju.

Ekonomija ispred bezbjednosti

Ipak, Malmkvist smatra da bezbjednosni argumenti nisu presudni za većinu birača.

„Većina pristalica nastavka pregovora govori prije svega o ekonomiji, stabilnosti, evru i kamatnim stopama. Bezbjednosni argumenti postoje, ali nisu presudni za javno mnjenje“, objašnjava Malmkvist.

Prema posljednjim istraživanjima javnog mnjenja, pristalice nastavka pregovora imaju blagu prednost. Istovremeno, islandsko društvo ostaje duboko podijeljeno po pitanju budućih odnosa sa Evropskom unijom.

Protivnici upozoravaju na moguće ograničavanje nacionalnog suvereniteta i gubitak kontrole nad ključnim sektorima poput ribarstva i poljoprivrede. Zagovornici nastavka pregovora odgovaraju da Island već više od tri decenije primjenjuje veliki dio evropskih pravila kroz Evropski ekonomski prostor, ali bez mogućnosti da učestvuje u njihovom donošenju.

Tokom prošlogodišnje posjete Islandu, predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen podsjetila je da islandska kandidatura i dalje ostaje važeća.

„Kandidatura Islanda i dalje važi. Zemlja je dobro pripremljena za ovaj proces. Već učestvuje u Evropskom ekonomskom prostoru, dijelimo iste vrijednosti i već blisko sarađujemo“, poručila je tada Fon der Lajen.

Šta bi povratak Islanda značio za proširenje EU

Iz perspektive Brisela, eventualni povratak Islanda značio bi uključivanje jedne bogate i institucionalno stabilne države, koja je već visoko usklađena sa evropskim pravilima i nalazi se na geostrateški važnoj lokaciji u sjevernom Atlantiku.

Zbog toga pojedini analitičari smatraju da bi povratak Islanda mogao da stvori novu političku dinamiku u procesu proširenja.

Bojana Zorić iz Instituta Evropske unije za bezbjednosne studije (EUISS) ocjenjuje da bi pojedinim državama članicama moglo biti lakše da podrže novi talas proširenja koji bi uključivao Island i najspremnije kandidate za članstvo.

„Pojedinim državama članicama moglo bi biti lakše podržati novi krug proširenja koji bi uključivao Island, ali i jednu ili više najspremnijih kandidatkinja, nego paket koji bi obuhvatao isključivo politički zahtjevnije kandidate“, rekla je Zorićeva.

Može li Crna Gora u EU u istom paketu sa Islandom

Smatra da bi takav scenario mogao biti posebno značajan za Crnu Goru.

„Za Crnu Goru bi na neki način bilo lakše kad bi išla u paketu sa Islandom nego sa nekom drugom zemljom kandidatkinjom koja ima dosta više problema ili nije toliko spremna“, navela je Zorićeva.

U slučaju da građani Islanda podrže nastavak pregovora, vlada u Rejkjaviku mogla bi već tokom jeseni da obavijesti Evropsku komisiju da želi da odmrzne kandidaturu iz 2009. godine.

Zbog činjenice da Island već više od 30 godina učestvuje na jedinstvenom evropskom tržištu, mnogi u Briselu procjenjuju da bi pregovori mogli da budu završeni za svega godinu do godinu i po dana.

To je razlog zbog kojeg se spekuliše o mogućnosti da Island i Crna Gora, kao dvije male i relativno spremne države, budu dio istog talasa proširenja Evropske unije.