Njemački političar i bivši član Bundestaga Josip Juratović rekao je za Euronews BiH da političari u Bosni i Hercegovini ne trebaju prepustiti međunarodnim akterima da odlučuju o budućnosti BiH, te istakao je podržava model prema kojem bi države kandidatkinje za članstvo u EU učestvovale u evropskim procesima ali bez prava na veto.
ADVERTISEMENT
Euronews BiH: Nakon ostavke Christiana Schmidta, koliko je izbor novog visokog predstavnika pitanje kontinuiteta međunarodne politike prema Bosni i Hercegovini, a koliko odraz promijenjenih geopolitičkih odnosa među članicama Savjeta za implementaciju mira (PIC)?
Juratović: Mislim da unutar PIC-a postoje oba interesa. Jedan interes je biznis politike u regiji, dok je drugi interes evropske integracije. Bosna i Hercegovina mora konačno dati prioritet reformama koje su neophodne za članstvo u Evropskoj uniji.
Nažalost, trenutno nije vidljivo da su te reforme prioritet svim političkim akterima u zemlji. Za Evropsku uniju je, međutim, bitan proces proširenja, jer je cijeli Zapadni Balkan dio evropske perspektive. Bosna i Hercegovina u tom procesu zaostaje za većinom zemalja regiona i zato je važno da njen evropski put ne bude usporen niti stavljen u drugi plan.
Euronews BiH: Vidljive su različite pozicije unutar Savjetu za implementaciju mira kada je riječ o izboru Schmidtovog nasljednika. Koliko te podjele mogu uticati na političku stabilnost Bosne i Hercegovine i kredibilitet međunarodne zajednice?
Juratović: To jeste jedan od najvećih izazova, prije svega za samu BiH. Jedno je pitanje sigurnosti, energije i investicije, ali isto tako je važno koliko će Bosna i Hercegovina ubrzati svoj evropski put.
Ekonomski razvoj i evropske integracije su povezani. Oni određuju dugoročnu sigurnost zemlje, funkcionalnost institucija i njihovo usklađivanje s evropskim demokratskim sustavom. Potpuno razumijem insistiranje Evropske unije na institucionalnim reformama – one predstavljaju ključno pitanje za dalji razvoj Bosne i Hercegovine.
Euronews BiH: Kako vi vidite taj budući razvoj?
Juratović: Prije svega, Bosna i Hercegovina mora sama odlučiti šta želi.
Investicije su važne, kao i energetska nezavisnost, jer će upravo energija biti jedan od ključnih faktora ekonomskog razvoja. Međutim, isto tako je bitno da BiH ima funkcionalne institucije. Imam osjećaj da postoje određene strukture, unutar zemlje a i izvan nje, kojima funkcionalnost država nije prioritet, već prije svega biznis. Upravo zato Bosna i Hercegovina mora jasno dati svoje mišljenje. Opet se dešava da se sve prepušta vanjskim akterima, a ključni ljudi u zemlji koji su za to zaduženi se drže po strani.
Euronews BiH: Koliko se danas razlikuju pristupi Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije kada je riječ o Bosni i Hercegovini? Postoji li zajednička strategija?
Juratović: Politički stil koji danas provode Sjedinjene Američke Države i Donald Trump jasno pokazuje da je naglasak stavljen na ekonomske interese. Demokratske vrijednosti više nisu prioritet američke vanjske politike.
Za Evropsku uniju situacija je drugačija. Demokratske institucije i vladavina prava ostaju temelj evropskog pristupa.
Moja glavna poruka Bosni i Hercegovini jeste da ne smije prepustiti sve akterima izvana. Mislim da je taj problem imao i Christian Schmidt, on je dao sve od sebe da se izgrade funkcionalne institucije i da se aktivira politika BiH i koja je ključna za građane BiH.
Međutim, često se dešavalo da zbog unutrašnjih političkih blokada visoki predstavnik mora donositi odluke koristeći bonske ovlasti. I opet se sve ‘sruči’ na vanjske aktere. Nedostaje mi veći angažman unutrašnje politike BiH, da svi veslaju u istom smjeru, u interesu građana, a ne u skladu s ličnim ili nacionalnim interesima.
Euronews BiH: Njemačka je godinama bila jedan od najaktivnijih evropskih aktera na Zapadnom Balkanu. Da li Bosna i Hercegovina i dalje zauzima važno mjesto u njemačkoj vanjskoj politici?
Juratović: Tokom rata u Ukrajini i drugih globalnih kriza postojao je utisak da je Zapadni Balkan pao u drugi plan. Međutim, danas je unutar Evropske unije sve prisutnije uvjerenje da se proces proširenja mora pojačati.
Imate različitih ideje budućeg proširenja, uključujući ideju Evrope u dvije brzine, odnosno model u kojem bi zemlje kandidati bile ravnopravne članice i članice koje će prisustvovati u procesima ali neće imati pravo veta, što po meni nije ništa tragično.
Osjećam da od ove godine jača angažman Evropske unije prema Zapadnom Balkanu, posebno u kontekstu ukupne evropske sigurnosti.
Euronews BiH: Non paper koji su pripremili Njemačka i Francuska predstavile su ideju pridruženog članstva. Može li taj model ubrzati evropski put Zapadnog Balkana?
Juratović: Posmatrajući kojom brzinom se razvijaju procesi ispunjavanja uslova za članstvo, imam osjećaj da se u narednih deset ili dvadeset godina neće na terenu desiti. Postoje još prejake strukture koje žele u Evropsku uniju, ali bez primjenjivanja institucionalnih prava i pravila na terenu.
Zapadni Balkan je pitanje stabilnosti i EU, I EU se treba više angažovati da se Zapadni Balkan poveže sa EU. Zbog toga mora pronaći efikasniji model približavanja regiona evropskim institucijama.
Naravno, postoje i probleme. u Francuskoj, Nizozemskoj i par zemalja EU je referendum o daljem proširenju. Ne postoji neko veliko oduševljenje za danje proširenje EU, pogotovo sa iskustvom par zemalja koje do sad imamo.
Ipak, uvjeren sam da proces koji su pokrenule Njemačka i Francuska treba ubrzati. Zemlje Zapadnog Balkana trebalo bi uključiti u rad evropskih institucija i prije punopravnog članstva, čak i bez prava glasa. Time bi se stvaralo iskustvo i pripremali kadrovi za punopravno članstvo.
Zbog toga sam apsolutni zagovornik za taj proces. Bolje išta nego ništa.
Nakon više od dvije decenije čekanja i brojnih obećanja, vrijeme je da se napravi konkretan iskorak. Predugo imam utisak da su se reprezentanti Zapadnog Balkana pravili kao da žele u Evropsku uniju, a Evropska unija se pravila kao da ona njima to vjeruje. To je, nažalost, moje političko iskustvo.