Okružena rijekom Savom, visokim topolama i hrastovima, iako osunčana proljećnim suncem, Donja Gradina kao da u tišini jeca. Osjećaj svetosti i jeze prođe svakoga ko dođe u ovo najveće stratište sistema logora Jasenovac.
ADVERTISEMENT
700.000 Srba, Jevreja, Roma i antifašista ubijeno je u sistemu logora Jasenovac, kako svjedoče preživjeli, na najmonstruoznije načine. Podaci Spomen-područja pokazuju i metode egzekucije, čija se bestijalnost teško opisuje i još teže razumije.
Pored strašnih brojki, na lokalitetu opominju i predmeti iz perioda bivše NDH 1941–1945, a koji su služili za ubijanje. Kazani su i danas tu gdje se od posmrtnih ostataka ubijenih ljudi, piše na pločama u Donjoj Gradini, pravio sapun. Prvi put u istoriji čovječanstva osmišljena su i posebna oružja za ubijanje jednog naroda, poput noža „srbosjek“ i malja „srbomlat“.
Pored velikog broja uspostavljenih logora u kojima su egzekucije sprovođene svakodnevno, a gdje prvo mjesto svakako zauzima Jasenovac, u kojem je ubijeno 500.000 Srba, srpski živalj masovno je ubijan po selima i gradovima, na svojim kućnim pragovima.
Posebno organizovani pokolji Srba zabilježeni su na cijeloj teritoriji tadšnje NDH, a tokom rata ih je sprovedeno nekoliko (bilogorski u Slavoniji, ilindanski u Lici, sanski i kozarski u Bosni, koranski na Kordunu itd.).
Prvi put u istoriji čovječanstva uspostavljeni su logori samo za djecu, a kroz njih je prošlo oko 20.000 djece. Neka su ubijana, druga su umirala od gladi, bolesti i iscrpljenosti, treća pokrštavana. Diana Budisavljević spasila je hiljade djece, a bilježila je i njihovo srpsko porijeklo dok su odvođena u hrvatske porodice.
Jelena Buhač Radojčić jedna je od te djece koja je zapamtila svoje porijeklo, ali nije pronašla svog brata. Po njenoj istinitoj priči snimljen je film „Dara iz Jasenovca“. Dobila je orden od Srbije, ali i Republike Srpske.
U Kozarskoj Dubici i Donjoj Gradini danas se obilježava „Dan sjećanja na žrtve genocida nad Srbima, Jevrejima i Romima u NDH“.
Biće položeni vijenci i cvijeće na grobnom polju Topole, a parastos i pomen žrtvama genocida biće služeni na grobnom polju Hrastovi.
Povodom obilježavanja Dana sjećanja na žrtve ustaškog zločina genocida u koncentracionom logoru Jasenovac i njegovom najvećem stratištu – Donjoj Gradini, u Republici Srpskoj je Dan žalosti.
