Uprkos nabavci najsavremenijih sistema naoružanja iz Sjedinjenih Američkih Država i Evrope, kao i postojanju višeslojne protivvazdušne odbrane, kraljevina je tokom protekle sedmice bila izložena smrtonosnim napadima na glavni aerodrom koji opslužuje prestonicu Rijad.

Prema podacima Stokholmskog međunarodnog instituta za istraživanje mira (SIPRI), Saudijska Arabija je prošle godine za odbranu izdvojila 83 milijarde dolara, čime se svrstala među deset zemalja sa najvećim vojnim izdacima na svijetu. Nabavila je američke borbene avione, protivvazdušne sisteme Patriot i THAAD, kao i širok spektar naprednog naoružanja iz Francuske i Ujedinjenog Kraljevstva, prenosi CNN.

Međutim, Saudijska Arabija ima ogromnu teritoriju koju mora da brani – površinu približno petinu veličine Sjedinjenih Država – i suočava se s prijetnjama iz tri pravca.

Sa istoka je Iran tokom najintenzivnijeg perioda ovogodišnjeg sukoba ispalio oko 1.000 raketa i dronova na saudijske ciljeve. Sa severa su proiranske milicije u Iraku slale dronove u napade na ključni naftovod Istok–Zapad. Sa juga, pobunjenici Huti, koje podržava Iran, ispaljuju rakete na kraljevinu iz skloništa i mobilnih lansirnih sistema u planinama Jemena.

Odbrana Saudijske Arabije podrazumijeva zaštitu ogromne mreže potencijalnih ciljeva, a ne samo Rijada ili jedne rafinerije. Prema sajtu Vision2030.ai, koji nezavisno analizira ekonomsku transformaciju kraljevine, odbrambeni sistemi moraju da otkriju nadolazeće prijetnje, odluče koje će presresti i upozore civile – i sve to u roku od nekoliko trenutaka.

Saudijske snage uspijevaju da presretnu veliki broj raketa i dronova koje ispaljuju Huti, ali neki projektili ipak prolaze kroz odbranu. Prema navodima jednog saudijskog izvora, Ministarstvo odbrane suočava se s teškim odlukama o raspoređivanju postojećih sistema, jer je veliki broj objekata ranjiv na napade.

Sposobnosti Huta

Huti su naučili da kombinuju balističke i krstareće rakete sa bespilotnim letjelicama velikog dometa kako bi preopteretili saudijsku protivvazdušnu odbranu. Ovakva taktika podsjeća na ruski način ratovanja: Moskva je u napadima na Ukrajinu često koristila veliki broj dronova zajedno sa krstarećim i balističkim raketama.

Napadi na saudijsku infrastrukturu sve intenzivniji

Gotovo trećina napada Huta na Saudijsku Arabiju od kraja jula dogodila se tokom protekle sedmice. Među metama su bili aerodromi u Rijadu, Abhi i Nadžranu.

Krstareće rakete lete na manjim visinama, zbog čega ih je teže otkriti i pratiti. Huti su uveli i novu generaciju balističkih raketa za koje tvrde da mogu da mijenjaju putanju tokom ljeta. Nijedan pojedinačni sistem protivvazdušne odbrane ne može da garantuje presretanje svakog projektila.

Međutim, Huti nisu samostalno razvili sve te sposobnosti.

Stručnjaci Ujedinjenih nacija su još prije osam godina identifikovali ostatke raketa, povezanu vojnu opremu i bespilotne letjelice iranskog porijekla koje su dopremljene u Jemen uprkos međunarodnom embargu na oružje.

Isti ekspertski panel je prije dvije godine ocijenio da su obim, priroda i razmjere prenosa različitih vojnih materijala i tehnologija Hutima iz spoljnih izvora, uključujući finansijsku podršku i obuku boraca, bez presedana.

Stručnjaci navode da najnovije rakete Huta, poput modela Hatem-2 i Palestine-2, po konstrukciji veoma podsjećaju na iransko naoružanje. Odlikuju se velikom brzinom i preciznošću.

Prošle godine jedna raketa Huta izbjegla je izraelsku protivvazdušnu odbranu, koja se smatra jednom od najnaprednijih na svijetu, i pala u blizini aerodroma Ben Gurion. Analitičar Amir Bar Shalom tada je za CNN izjavio:

"Bile su veoma precizne. Biti toliko precizan kada lansirate raketu sa udaljenosti od 2.000 kilometara – to je impresivno."

Prema riječima brigadnog generala Majida Al-Nuzailija, portparola jemenskih vladinih snaga, Huti su modifikovali i iranske sisteme protivvazdušne odbrane kako bi gađali avione i krstareće rakete.

"Ove rakete se kreću u periodu do 25 minuta po projektilu i koriste sistem za praćenje toplotnog zračenja", rekao je prošlog mjeseca.

Da li će Huti poslušati Teheran?

Huti su dugo dio iranske "osovine otpora". Dok su druge savezničke grupe, poput Hezbolaha, Hamasa i milicija u Iraku, pretrpjele značajne gubitke i oslabljene su, Huti su nastavili da jačaju.

Njihovi odnosi sa Teheranom i dalje su bliski, a poslali su delegaciju i na sahranu bivšeg vrhovnog vođe Irana Alija Khameneija. Ipak, imaju i sopstvene ciljeve.

Sedam godina sukoba sa Saudijskom Arabijom, od 2015. do 2022, izazvalo je ogromnu patnju u delovima Jemena pod kontrolom Huta. Ekonomska i transportna blokada nastavila se i nakon tog perioda.

Huti su u julu proglasili da će napadati saudijske brodove u Crvenom moru, a kampanja raketnih udara počela je ubrzo nakon toga. Među prvim metama bila je rafinerija nafte kompanije Aramco na obali Crvenog mora, kao i saudijske vazduhoplovne baze.

Huti zahtijevaju obustavu saudijskih vazdušnih napada u znak podrške jemenskim vladinim snagama, kao i milijarde dolara odštete od Saudijske Arabije.

Iran je ponudio da posreduje između Rijada i Huta, bez obzira na to da li je ta ponuda iskrena ili ne. Iranski ministar spoljnih poslova Abbas Araghchi izjavio je u ponedjeljak da je Teheran spreman da pruži "svu neophodnu pomoć kako bi se olakšao početak pregovora između Saudijske Arabije i Jemena", pri čemu se pod Jemenom misli na Hute.

Mohammed al-Bukhaiti, član političkog biroa Huta, tvrdio je u ponedjeljak da je Rijad prihvatio posredovanje, ali da je njegova grupa odbila prijedloge o dvonedjeljnom i jednomjesečnom primirju.

"Ova bitka nije kao prethodne; situacija na terenu više nije ista“, rekao je Al-Bukhaiti, te dodao:

"Svaki naredni dan proširivaće sukob i povećavati gubitke, a dogovor koji je danas moguć sutra bi mogao da postane težak ili nemoguć."

Kraljevina pred teškim odlukama

Saudijska Arabija je pokušavala da održi sliku da se život odvija normalno čak i dok se sukob sa Hutima zaoštravao.

Saudijska služba civilne zaštite prošle sedmice prestala je da šalje javna upozorenja mobilnim telefonima o nadolazećim raketama i dronovima, neposredno prije serije smrtonosnih udara na aerodrom u Rijadu.

Prema riječima nekoliko stanovnika Rijada koji su razgovarali sa CNN-om, upozorenja su u međuvremenu ponovo uvedena. Saudijske vlasti saopštile su da su u ponedjeljak presrele tri balističke rakete.

Jedan strani državljanin koji živi u Rijadu rekao je za CNN da su njegova djeca tokom ove sedmice pohađala nastavu od kuće. On je u subotu izrazio nezadovoljstvo zbog izostanka automatskih upozorenja na nadolazeće rakete prethodnih dana, ali je naveo da su do ponedeljka obavještenja putem telefona ponovo funkcionisala efikasno. Takođe je kritikovao ćutanje saudijskih vlasti tokom vikenda o napadima na aerodrom u Rijadu.

CNN je zatražio komentar saudijskih vlasti o izostanku upozorenja.

U narednom periodu kraljevina će morati da donese teške odluke. Postizanje dogovora sa Hutima, nakon što je u napadima na aerodrom poginulo više od deset civila, bilo bi politički teško prihvatljivo.

S druge strane, dodatna eskalacija kroz intenzivnije vazdušne napade mogla bi da izazove nove raketne udare i ugrozi cilj prestolonasljednika Mohammada Bin Salmana da Saudijsku Arabiju pretvori u svjetski centar investicija, tehnologije i turizma.

Ulog je veći od same naftne industrije. Data-centri, postrojenja za desalinizaciju morske vode i aerodromi predstavljaju ključnu infrastrukturu za tehnološke ambicije kraljevine, snabdijevanje vodom i razvoj turizma.

Veliki investicioni skup koji prestolonasljednik organizuje u Rijadu kasnije ovog mjeseca biće važna prilika da međunarodnim investitorima predstavi svoje planove. Ipak, velike kompanije su ove sedmice izbjegavale Svjetski naftni kongres u Rijadu.

Pobjeda nad Hutima kopnenom ofanzivom, u kojoj bi učestvovale jemenske vladine snage, djeluje veoma malo vjerovatno. Huti su duboko ukorenjeni na teritoriji koju kontrolišu, imaju veliko borbeno iskustvo i dobro poznaju planinski teren. Tokom proteklog mjeseca nanijeli su velike gubitke vladinim snagama.

Prošle godine Sjedinjene Države potrošile su više od milijardu dolara na sedmonedjeljnu kampanju vazdušnih udara protiv Huta. Huti su na kraju pristali da ne napadaju američke brodove u Crvenom moru, ali su zadržali kontrolu nad svojim položajima. U međuvremenu su oborili i nekoliko veoma naprednih američkih dronova Reaper.

Ni američki ni izraelski udari nisu eliminisali vođstvo Huta, iako su u njima stradali komandanti i stručnjaci.

Naprotiv, čini se da Huti, koji prema nekim procjenama mogu da imaju i do 350.000 ljudi pod oružjem, trenutno imaju inicijativu. Prema podacima Instituta za proučavanje rata, u ponedeljak su opkolili grad Taiz, koji je pod kontrolom jemenskih vladinih snaga. Riječ je o trećem najvećem gradu u Jemenu i važnom logističkom centru.

Saudijska Arabija traži međunarodnu podršku

Saudijska Arabija pokušava da okupi međunarodnu koaliciju protiv Huta. Regionalni saveznici ponudili su pomoć u vidu odbrambenih sistema. Pakistan je poslao hiljade vojnika kako bi pomogli u odbrani kraljevine, dok je Egipat poručio da je spreman da pruži svaku vrstu zatražene podrške.

Saudijci bi mogli da nabave dodatne sisteme protivvazdušne odbrane iz Evrope i SAD, nakon što su zalihe isporučene na početku sukoba sa Iranom počele da se smanjuju.

Međutim, i same Sjedinjene Države suočavaju se s nedostatkom takvih sistema. U izvještaju generalnog inspektora američkog Ministarstva odbrane navedeno je da je kampanja protiv Irana "dovela do strateškog manjka zaliha i otkrila uska grla u industrijskoj bazi za obnavljanje zaliha municije".

Uz to, do izbora za američki Kongres ostale su tri nedjelje, pa je predsjednik Donald Trump oprezan kada je riječ o novom uvlačenju SAD u sukob na Bliskom istoku. Nije se jasno izjasnio o mogućnosti direktnih američkih udara na Hute, ali tu opciju nije ni isključio.

"Nevoljnost SAD da se uključe podstiče utisak da su Sjedinjene Države napustile partnera u trenutku kada mu je pomoć najpotrebnija", ocijenio je Michael Retni iz vašingtonskog Centra za strateške i međunarodne studije.

Retni, bivši američki ambasador u Rijadu, pisao je to prije napada na aerodrom i dodao:

"Kraljevina je pod napadom i, iz političkih razloga, mora da uzvrati. Ipak, na kraju treba očekivati povratak diplomatiji – nesavršenoj i nezadovoljavajućoj diplomatiji koja ipak može da smanji intenzitet sukoba."

Takav ishod mogao bi da ostavi Hute na vlasti na teritorijama koje kontrolišu, i to u još snažnijem položaju unutar Jemena.