Dok se svijet priprema za obilježavanje ovog tragičnog datuma, tenzije na Bliskom istoku i širom planete i dalje su na vrhuncu, a politička situacija unutar samog Izraela ostaje duboko podijeljena, piše Euronews Srbija.

Oružani sukob koji je uslijedio ostavio je Gazu u ruševinama sa desetinama hiljada stradalih, dok krhko primirje, potpisano krajem 2025. godine, i dalje diktira svakodnevicu na terenu, ostavljajući brojna neriješena pitanja i strah od novih eskalacija.

Vojska u najvišoj pripravnosti i upozorenje Hamasu

Uoči godišnjice, izraelski ministar odbrane Israel Katz stavio je vojne snage u stanje visoke pripravnosti. Kabinet ministra saopštio je da je ova odluka donijeta "u svjetlu obavještajnih podataka o namjerama Hamasa da pokuša da izvede napade i terorističke operacije protiv izraelskih snaga u Gazi na taj dan". Katz je uputio oštro i nedvosmisleno upozorenje, ističući da će, ukoliko izraelske snage budu ugrožene, "Hamas i stanovništvo Gaze platiti nesrazmjerno visoku cijenu".

Od početka sukoba, kao odgovor na napad Hamasa, Izrael je pokrenuo masovnu vojnu ofanzivu. Prema podacima Ministarstva zdravlja u Gazi, koje je pod upravom Hamasa, ali čije brojke Ujedinjene nacije smatraju pouzdanim, stradalo je više od 74.200 Palestinaca. Iako je u oktobru 2025. godine uspostavljeno primirje, od tada je u Gazi ubijeno još preko 1.440 ljudi.

Izraelski premijer Benjamin Netanyahu je na nedavnoj državnoj ceremoniji ponovio da "neće biti Hamasove vladavine u Gazi" i obećao dalji progon svih umiješanih u napad prije tri godine, naglašavajući da oni "žive na pozajmljenom vremenu".

Bezbjednosni rizik

Dok izraelske i jevrejske zajednice oplakuju žrtve, širom svijeta je planirano čak 262 propalestinskih i antiizraelskih protesta u 37 zemalja, saopštilo je izraelsko Ministarstvo za pitanja dijaspore i borbu protiv antisemitizma. Najveći broj okupljanja očekuje se u Sjedinjenim Američkim Državama (45), Španiji (40), Australiji (21), Velikoj Britaniji (19), Italiji (16), Njemačkoj i Kanadi (po 14). Na sam dan godišnjice, 7. oktobra, planirano je 75 demonstracija.

Oko 45 protesta biće održano u neposrednoj blizini izraelskih ambasada, konzulata i drugih izraelskih objekata, a čak 21 događaj klasifikovan je kao skup "visokog rizika". Najrizičnije demonstracije planirane su ispred diplomatskih predstavništava u Seulu, Bogoti, Meksiko Sitiju i Bangkoku. Pored toga, visoko rizične lokacije obuhvataju i trg Dam u Amsterdamu, kao i skupove u Helsinkiju i Otavi, koji će se održati na samo nekoliko stotina metara od izraelskih ambasada. Vlasti širom svijeta upozoravaju da ovakvi skupovi nose povišen bezbjednosni rizik, te su policijske snage pojačale mjere praćenja u urbanim centrima poput Milana, Rima, Pariza, Londona i Berlina.

Pritisak na Netanyahua

Tri godine nakon katastrofe, pitanje političke i bezbjednosne odgovornosti unutar Izraela ne jenjava. Iako Netanyahu odbija formiranje nezavisne istražne komisije dok se rat ne završi, tvrdeći da bi bila politički pristrasna, drugi visoki zvaničnici misle drugačije. Predsjednik Isaac Herzog poručio je da "nikakav protok vremena ne oslobađa dužnosti da se istraže propusti", dok je načelnik Generalštaba IDF-a, general Eyal Zamir, naglasio da vojni uspjesi ne brišu neuspjeh od 7. oktobra.

Pritisak na Netanyahua raste zbog izvještaja da je u ljeto 2023. godine ignorisao niz obavještajnih upozorenja. Kako su u svojoj knjizi naveli izraelski novinari Shlomi Eldar i Ruth Yuval, a što je prenio britanski Telegraf, predsjednik Ujedinjenih Arapskih Emirata Mohammed bin Zayed navodno je pozvao Netanyahua 10 dana prije napada, upozoravajući ga da vođa Hamasa Yahya Sinwar planira veliku operaciju. Netanyahu je navodno odgovorio da je napad vjerovatniji na Zapadnoj obali i nije prenio upozorenje bezbjednosnim službama. Takođe, magazin The Atlantic objavio je, uz potvrdu podataka o letovima, da je šef egipatske obavještajne službe Abbas Kamel boravio u Izraelu 26. septembra 2023. godine sa sličnim upozorenjem. Netanyahu oštro demantuje sve ove navode i prijeti tužbama.

Govoreći o uticaju ovih optužbi na glasače pred opšte izbore, profesorka Tamar Hermann istakla je za britanski Telegraf da 7. oktobar ostaje "centralni faktor" za 68 odsto jevrejskih birača, ali da to nije drastično promijenilo njihove ranije političke stavove. Birači centra i ljevice odavno krive Netanyahua, te su im nove optužbe samo "šlag na tortu", dok su pristalice Likuda prihvatile argument da su premijera iznevjerile bezbjednosne službe i smatraju ove navode dijelom predizborne kampanje. Istovremeno, bivši načelnik IDF-a Gadi Eisenkot predstavlja snažan politički izazov Netanyahuu, redovno podsjećajući na bezbjednosne propuste.

Desetkovan Hamas i krhko primirje

Hamas, koji je započeo ovaj krvavi krug nasilja, pretrpio je katastrofalne gubitke. Ova organizacija, osnovana 1987. godine kao izdanak Muslimanskog bratstva, prije napada je imala oko 30.000 boraca, a izraelska vojska tvrdi da je eliminisala više od 17.000 njih. Njena vojna i civilna infrastruktura u Gazi je gotovo uništena. Lider grupe Ismail Haniyeh ubijen je u julu 2024. godine u Teheranu, dok je njegov nasljednik, arhitekta napada Yahya Sinwar, likvidiran u oktobru iste godine od strane IDF-a u Gazi. Nakon Sinwarove smrti, Hamasom rukovodi petočlani savjet sa sjedištem u inostranstvu, na čijem je čelu Khalil al-Hayya.

Krhko primirje se zvanično održava, ali Ujedinjene nacije i mediji upozoravaju da ono nije donijelo potpunu stabilnost. Zabilježeni su brojni sporadični napadi, a izraelska vojska (IDF) i dalje pod kontrolom drži oko dvije trećine do 70 odsto teritorije Pojasa Gaze.

Iako je prva faza dvadesetotačkovnog plana Donalda Trumpa stupila na snagu 10. oktobra 2025. godine i donijela primirje, proces je trenutno u potpunom zastoju. Prelazak na drugu fazu, koji je najavljen u januaru 2026. godine sa ciljem formiranja prelazne uprave i demilitarizacije, blokiran je zbog neslaganja oko razoružavanja Hamasa i odbijanja Izraela da povuče trupe bez tog uslova.

Gaza, uprkos smanjenju intenziteta sukoba i diplomatskim naporima u kojima su Velika Britanija i još nekoliko zemalja priznale palestinsku državu, ostaje teritorija duboke humanitarne krize, na rubu gladi i potpunog kolapsa.