ADVERTISEMENT

Prije nego što je oko 70.000 ljudi prešlo na špansku teritoriju Seutu, enklavu koja se nalazi na sjeveru Afrike i graniči se sa Marokom, na TikToku, Facebooku i drugim društvenim mrežama počeli su da se šire snimci koji su navodno obećavali jednostavniji put do Evrope.

U pojedinim objavama tvrdilo se da je granica otvorena, dok su druge sugerisale da migranti koji u Španiju stignu morskim putem ne mogu odmah biti vraćeni.

Na društvenim mrežama dijeljene su i fotografije španskog premijera Pedra Sáncheza, uz poruke u kojima je predstavljan kao lider koji će pružiti "dostojanstvo i priznanje onima koji grade Španiju". Te objave pozivale su se na nedavni program španske vlade za legalizaciju statusa hiljada migranata, ali bez objašnjenja da se ta mjera odnosi isključivo na osobe koje već žive u zemlji.

Kako su se pojavljivali snimci velikog broja ljudi okupljenih duž obale, tako se pojavio i novi talas obmanjujućih tvrdnji – ovog puta o tome šta je dovelo do masovnog prelaska granice i šta će se dogoditi sa ljudima koji uspiju da uđu u Seutu.

U nastavku su neke od najznačajnijih tvrdnji koje su se širile i ono što dostupne informacije za sada pokazuju.

Tvrdnja: Španija je ublažila pravila o migraciji

Još uvijek nije potpuno jasno šta je tačno izazvalo nezapamćen priliv ljudi u Seutu. Zvaničnici i stručnjaci ukazuju na kombinaciju različitih faktora, među kojima su ekonomska kriza u Maroku, dezinformacije na društvenim mrežama, aktivnosti krijumčarskih mreža i postupci vlasti sa obje strane granice.

Španski premijer Pedro Sánchez izjavio je da su krijumčari migranata namjerno pogrešno predstavili nedavnu odluku Vrhovnog suda kako bi podstakli ljude da pokušaju prelazak granice.

Istovremeno, aktivisti za prava migranata i organizacije za zaštitu ljudskih prava smatraju da su glasine koje su se širile društvenim mrežama doprinijele naglom povećanju broja ljudi koji su pokušali da uđu u Seutu.

U danima koji su prethodili masovnim prelascima, na društvenim mrežama pojavile su se objave u kojima se tvrdilo da je Španija praktično ublažila svoju migracionu politiku. Te tvrdnje zasnivale su se na dva stvarna događaja – odluci španske vlade da reguliše status hiljada migranata i presudi Vrhovnog suda.

Kritičari, među kojima je bio i U.S. Department of State, tvrdili su da je program legalizacije mogao da podstakne veći broj prelazaka granice jer je stvorio utisak da je Španija postala popustljivija prema imigraciji.

Međutim, program legalizacije nije bio namijenjen ljudima koji tek ulaze u zemlju. Odnosi se isključivo na migrante bez dokumenata koji su već živjeli u Španiji od 1. januara 2026. godine i koji ispunjavaju uslove u pogledu dužine boravka. Zbog toga se nije mogao primijeniti na osobe koje su u Seutu stigle krajem jula i početkom avgusta.

Istovremeno su se širile i pogrešne interpretacije nedavne odluke Vrhovnog suda Španije koja se odnosila na migrante presretnute nakon dolaska morskim putem.

Ovom presudom migrantima nije dato pravo da ostanu u Španiji. Sud je utvrdio da osobe koje su presretnute nakon dolaska morskim putem ne mogu biti odmah vraćene po posebnom graničnom režimu koji se primjenjuje u Seuti i njenom susjednom gradu Melilji. Umjesto toga, njihov povratak mora da se sprovodi kroz redovni pravni postupak koji važi u Španiji.

Odluka Vrhovnog suda odnosila se isključivo na proceduru i nije migrantima automatski omogućila da ostanu u zemlji, da nastave put ka kopnenom dijelu Španije ili da se slobodno kreću dalje ka drugim evropskim državama. Iako je vlada Pedra Sáncheza pokrenula program za regulisanje statusa migranata bez dokumenata koji već žive u Španiji, zadržala je stroži pristup prema neregularnim migracijama, posebno u Seuti i Melilji.

Sánchezova vlada nije ukinula odredbu iz 2015. godine koja omogućava odbijanje migranata na granici u tim enklavama. Istovremeno je nastavila saradnju sa Marokom u kontroli migracija i pružila finansijsku i operativnu podršku marokanskim vlastima kako bi spriječile neregularne prelaske granice.

Španski političari su takođe optužili Rabat da je dozvolio ljudima da pređu granicu, ukazujući na ograničeno sprovođenje granične kontrole. Fotoreporter agencije Associated Press izjavio je da je vidio marokanske službenike kako stoje po strani dok su se ljudi približavali granici, nakon čega su bezbjednosne snage kasnije reagovale.

Maroko je u međuvremenu saopštio da je upozorio Španiju da bi odluka Vrhovnog suda mogla podstaći veći broj ljudi da pokuša prelazak granice. Tamošnje vlasti tvrdile su da bi mreže za krijumčarenje ljudi mogle iskoristiti tu odluku za širenje poruka na internetu, što je Španija negirala. Evropski komesar za migracije Magnus Brunner izrazio je zabrinutost zbog uloge dezinformacija na internetu tokom ove krize, ali nije želio da navede konkretan izvor ili aktera koji bi mogao da stoji iza njih.

Tvrdnja: Migranti koji su stigli u Seutu nastaviće put ka ostatku Evrope

Dok su hiljade ljudi ulazile u Seutu, pojedini političari i komentatori širom Evrope upozoravali su da će migranti ubrzo nastaviti put ka kopnenom dijelu Španije i drugim evropskim zemljama.

Italijanska premijerka Giorgia Meloni privremeno je uvela kontrole za putnike koji iz Španije dolaze vazdušnim i morskim putem, dok je francuski ministar unutrašnjih poslova Laurent Nuñez najavio planove za jačanje graničnih kontrola. Britanski političari, među kojima i bivša ministarka unutrašnjih poslova Suella Braverman, takođe su tvrdili da će migranti pokušati da nastave put ka ostatku Evrope.

Međutim, evropski komesar za migracije Magnus Brunner izjavio je da u petak uveče "nijedna osoba" nije prešla u kopneni dio Evrope. On je dodao da Šengenski zakonik o granicama već predviđa mogućnost dodatnih kontrola za osobe koje putuju iz Seute i Melilje.

Špansko Ministarstvo spoljnih poslova saopštilo je da se kontrole sprovode prilikom izlaska iz enklava morskim ili vazdušnim putem, što su jedini načini da se napusti ta teritorija. To znači da niko ne može da putuje iz Seute u kopneni dio Španije, a da prethodno ne bude identifikovan od strane Nacionalne policije. Ministarstvo je navelo i da ilegalan ulazak u Seutu migrantima ne daje pravo da ostanu u Španiji niti pravo da putuju u kopneni dio Evropske unije.

Pored toga, španske vlasti saopštile su da se većina migranata koji su ušli u Seutu već vratila u Maroko – bilo dobrovoljno ili nakon postupka protjerivanja.

U trenutku objavljivanja ovog teksta, nekoliko hiljada migranata i dalje se nalazilo u enklavi i, prema navodima agencije Associated Press, nadali su se da će uspjeti da ostanu i stignu do kopnenog dijela Španije.

Neizvjesna budućnost za one koji su ostali u Seuti

Migrante koji su i dalje u enklavi očekuje neizvjesna pravna situacija. Moguće je da će na kraju biti vraćeni u Maroko ili da će se naći u pravnom vakuumu, uz mogućnost da određeno vrijeme provedu u državnim prihvatnim centrima.

Prema španskom zakonu, punoljetni migranti koji podnesu zahtjev za azil, a njihov zahtjev bude odbijen, suočavaju se sa postupkom protjerivanja.

Maloljetnici bez pratnje imaju pravo na posebnu pravnu zaštitu.

Tvrdnja: Prelaske su organizovali Izrael i SAD kao odmazdu

Kako se kriza razvijala, na internetu su počele da se šire i teorije zavjere prema kojima su masovni prelasci granice bili organizovani kao odgovor na stav Španije prema izraelskoj vojnoj kampanji u Gazi, kao i zbog osude zajedničkih američko-izraelskih napada na Iran.

U pojedinim objavama tvrdilo se da su Izrael ili Sjedinjene Američke Države podstakli Maroko da dozvoli migrantima prelazak u Seutu kako bi kaznili špansku vladu zbog njene spoljne politike.

Međutim, za sada postoji veoma malo dokaza koji bi potvrdili ove tvrdnje.

Nema potvrda da su Sjedinjene Američke Države ili Izrael bili umiješani u podsticanje ljudi da pređu u Seutu.