ADVERTISEMENT

Generalni sekretar Mark Rutte ocijenio je da Alijansa dodatno jača evropski stub odbrane, dok je američki predsjednik Donald Trump pohvalio jedinstvo saveznika, ali je istovremeno uputio kritike pojedinim članicama NATO-a, piše Euronews Srbija.

Lideri 32 zemlje tokom samita razgovarali su o jačanju odvraćanja i odbrambenih kapaciteta NATO-a, evroatlantskoj bezbjednosti, povećanju izdvajanja za odbranu, budućim strateškim ciljevima Alijanse, kao i o regionalnim i globalnim bezbjednosnim izazovima.

Od pritiska do vizije

U fokusu samita bilo je povećanje izdvajanja za odbranu, što se uklapa u koncept koji administracija Donalda Trumpa naziva „NATO 3.0“ – viziju prema kojoj Evropa preuzima veću odgovornost za sopstvenu odbranu, dok Sjedinjenim Američkim Državama ostavlja više prostora za bavljenje drugim prioritetima.

Rutte je članicama Alijanse rekao da je američki predsjednik Donald Trump bio u pravu kada je vršio pritisak na zemlje članice da povećaju izdvajanja za odbranu, što ih je navelo da modernizuju svoje vojske, kao i zbog odluke da pokrene rat s Iranom.

„Američki predsjednik je bio u pravu. Jednostavno mi se sviđa taj čovjek. Mislim da je ono što radi za NATO odlična vijest“, rekao je Rutte u intervjuu za briselski Politico.

Na početku samita ocijenio je da će ovogodišnji skup biti „transformativan“ za Savez, koji će, kako je najavio, uložiti dodatne milijarde dolara u ključne odbrambene programe. U tom kontekstu, Rutte je najavio da će članice NATO-a uložiti 40 milijardi dolara u odbranu od dronova, pokrenuti stratešku flotu transportnih aviona i potpisati ugovore vrijedne desetine milijardi dolara.

S druge strane, Donald Trump poručio je liderima članica NATO-a da Sjedinjene Američke Države ostaju dio Alijanse, a na kraju samita ocijenio da je riječ o „veoma uspješnom samitu NATO-a“ i velikom napretku članica ka cilju povećanja izdvajanja za odbranu.

Lideri zemalja članica NATO-a uoči samita poručili su da je neophodno povećati izdvajanja za odbranu i nastaviti podršku Ukrajini, dok su predsjednik Poljske Karol Nawrocki, estonski premijer Kristen Michal i litvanski predsjednik Gitanas Nausėda ocijenili da Rusija ostaje glavna bezbjednosna prijetnja Evropi. Mađarski premijer Péter Magyar rekao je da je „Ukrajina žrtva, a Rusija agresor“.

U saopštenju Alijanse navodi se da su saveznici ponovo potvrdili nepokolebljivu podršku NATO-a Ukrajini, obećavši da će ove i naredne godine obezbijediti najmanje 70 milijardi evra vojne opreme, pomoći i obuke za tu zemlju.

U završnom dokumentu samita u Ankari, koji su lideri usvojili nakon razgovora, navodi se da su se članice okupile kako bi potvrdile „nepokolebljivu posvećenost“ Članu 5 Alijanse, odnosno klauzuli o kolektivnoj odbrani i transatlantskoj vezi, prema kojoj se napad na jednog saveznika smatra napadom na sve.

Bliski istok u fokusu, pomenut i Grenland

Tokom samita NATO-a došlo je do nove eskalacije situacije na Bliskom istoku nakon prekida primirja, kada su SAD izvele napade koje je Mark Rutte ocijenio kao „apsolutno neophodne“.

„Kada imate primirje, a Iran ga u suštini krši, mislim da je apsolutno ključno da Sjedinjene Američke Države snažno reaguju“, rekao je Rutte novinarima uoči samita lidera NATO-a u Ankari, prenio je Reuters.

Generalni sekretar NATO-a osvrnuo se i na pitanje Grenlanda, navodeći da se u vezi s tim pitanjem vodi „dobar proces“, dok je Trump ponovio stav da bi ostrvo trebalo da bude pod kontrolom Sjedinjenih Američkih Država, a ne Kraljevine Danske.

Ipak, Donald Trump, koji je tokom samita pohvalio jedinstvo Alijanse, uputio je i kritike pojedinim partnerima, među kojima je bila Italija zbog uskraćivanja baze tokom rata s Iranom. Na meti kritika našla se i Španija, za koju Trump tvrdi da ne izdvaja dovoljno za odbranu u okviru NATO-a, zbog čega je naložio američkom ministru finansija Scottu Bessentu da obustavi svu trgovinu sa tom zemljom.

Predsjednik Turske Recep Tayyip Erdoğan, čija je zemlja bila domaćin samita, izrazio je spremnost Ankare da preuzme veću odgovornost u okviru NATO-a, istakavši na konferenciji za novinare da je solidarnost među saveznicima bila veoma očigledna tokom skupa.